Page 65 - Неизвестное название

Ү ТҮМ Э Н. Ү Й Э Л Э Р Б Ы Ы С ТАР Ы Н 0 э г э т э н

улахан сэриилээх кэлэллэр. Дыгын Тойон нэһиилэ тылыгар киллэрэн, тутан ылбыт дьонун төннөрөн,
хас өлөрбүт киһитин аайы сүөһүнэн-киһинэн төлөөн, кэлбит дьону төннөртүүр. Төһө да эйэлэспит
курдуктарын иһин, онтон ыла илин эҥээр баайдара Дыгыны кытта атааннаһар буолбуттара үһү.
Сыҥаах Амыыкааны дойдутугар таһааран уҥуох туппуттар. Кини уолаттарыттан тэнийэн Бо-
роҕон улууһа үөскээбитэ үһү.
Дмитрий Иванович Протопопов тылыттан 1974 с. суруллубута.
[Бороҕон нэһилиэгэ : Уус Алдан улууһа, С. 19ДО].

БЭРТ ХАРА ХОРОЛОРУ КӨМҮСКЭЭҺИНЭ
Илинтэн кэлэн, үөскээн тэнийбит Улуу Хоролор Тойон Мүрү алааска байан-тайан олорбуттар.
Илин халдьаайыга Орто Суртка Эгий баай сэттэ буор, мае ураһаларга олорбут. Тойон Мүрү арҕаа
өттүгэр, кууланан тарҕанан, уон үс силлиһэ ураһаларга Тарбыах баай дьоно сири-дойдуну, чугас
алаастары саба баһылаан олорбуттар.
Биирдэ соһуччу ыраахтан кос биистэр кэлэн иһэр сурахтара иһиллибит. Үҥүүлээх, батастаах,
охторуулаах ох саалаах дьон ыкса чугаһаабыттарын Тарбыах баайга кэпсээбиттэр. Онуоха Тар­
быах баай эппит: «Уу харахпытынан урут көрбөтөх, хаптаҕай кулгаахпытынан истибэтэх, туох да
өһө-сааһа суох дьоммутуттан ханна куотуохпутуй?! Сирбитин-уоппутун, сүөһүбүтүн-аспытын мэ-
нээк быраҕан кый бырах, атах-балай барарбыт сатаммат», - диэбит. Ити кэнниттэн, Тарбыах баай
дьоно ончу сэрэҕэ суох ураһаларыгар киирэн утуйан хаалбыттар. Түүн үөһүн саҕана, кэлии биистэр
өмүтүннэрэн саба түспүттэр. Тарбыах Барыта уон үс ураһа дьонун, кими да ордорбокко, аһына
барбакка имири кыргыбыттар. Сарсыныгар Тарбыах баай сүөһүтүн, сылгытын холбуу үүрэн, кэлии
биистэр өрүс диэки айаннаабыттар. Ити быһылааны Эгий баай дьоно Бэрт Хараҕа биллэрэ охсубут-
тар. Бэрт Хара тута хомунан, өлтөхтөрү уонна Эгий баай дьонун кытта холбоһон эккирэппиттэр.
Эбэттэн туспа суолунан тус арҕаа баран иһэр Хардаҕастай Бэргэни биир кырдьаҕас оҕонньор ти-
иккэ саһан кэтээн туран, оҕунан ытан өлөрөн кэбиспит. Бэрт Харалаах салгыы уһуннук суоллаан,
илин мыраан үрдүгэр Суола үрэх төрдүгэр өстөөхтөрүн ситэ баттаан сэриилэспиттэр. Анарааҥылар
хотторон үрүө-тараа куоппуттар. Бэрт Хара хоролор былдьаппыт баайдарын, сүөһүлэрин-астарын
төттөрү үүрэн Тойон Мүрүгэ аҕалбыт. [Пестряков Н.С.Майаҕатта Бэрт Хара, С. 51 - 52].

Хаартыскаҕа: Мүрүгэ көстүбүт саха боо-
турдарын дуулаҕа бэргэһэлэрэ.
Ити кэминээҕи саха боотурдарын
куйахтарын тимир пластиналара Мүрү ту-
латынан хаста да көстүбүттэрэ биллэр.
Элбэхтэн биир холобуру аҕаллахха, «1912
с. Бороҕон улууһун Хоро нэһилиэгин олох-
тоохторо бырааттыы Алексей уонна Степан
Макеевтар туос хастыы сылдьан, былыргы
саха буойунун куйаҕын тимир пластинкала-
рын уонна икки тимир шлеми булан аҕалан
Афанасий Бурцев диэн дьаамсык ампаары-
гар уурбуттара, онно 12 сыл сыппыт. Онтон
Бороҕон оскуолатын учууталлара арсыын-
наах таҥаска мэнэйдэһэн ылан, Саха АССР
үөрэҕин народнай комиссариатыгар тиксэрбиттэр диэн буолар да, бу билиҥҥэ диэри көстө илик бу-
лумньулар тустарынан соҕотох хаартыска эрэ туоһулуур, бэйэлэрэ мэлийбиттэр. Хаһан, хайдах?...
Ону ким да билбэт». [Винокуров П. В. История кэрэһиттэрэ, С.78].
«В конце 80-х в начале 90-х гг. XX столетия проблемой поиска и исследования древних якут­
ских военных доспехов вплотную занимался молодой якутский этнограф Ф.Ф. Васильев (уроженец
с. Чараҥ, к.ист.н.). Он собрал богатейший материал по древним куйахам якутов и опубликовал их
в специальной монографии «Военное дело якутов». Здесь он широко привлек сведения о найденных