Page 20 - Дүпсүн сирэ

алаастары бас билэн олорбут аҕа уустара Бугуйастар диэн ааттаммыггар.
Итинтэн көрдөххө, аҕа уустара кэлин нэһилиэктэр да буолууларыгар былыр-
гы төрүттэрин ааттарын ыһыктыбатахтар. Ити Алексей Петрович Афанасьев
улахан уола Петр Алексеевич Афанасьев эмиэ Арыы Баһын бас билэн, кулуба-
лаан, кинээстээн сылдьыбыт. Дьокуускайдааҕы прогимназияҕа үөрэммит. Ити
курдук Афанасьевтар династиялара Дүпсүн улууһугар өр сылларга кулубалаан,
саастарын тухары Чараҥай, Бугуйас аҕа уустарын баһылаан, кэлин I Өспөх
нэһилиэгэр уһуннук кинээстээн, систээн олорбуттар.
Арҕаа Хаҥалас Нөмүгүтүттэн төрүттээх Дьокуускайдааҕы уезднай учили-
щены бүтэрбит Никифоров Василий диэн туох да баайа суох сулумах киһи
1840 сыллаахха Дүпсүн улууһугар суруксутунан үлэлии сылдьан, Тэбиик
нэһилиэгиттэн кэргэн ылбыт. Кинилэр Нэрэлики алааска олорон аҕыс оҕо-
ломмуттар: түөрт уол, түөрт кыыс. Олортон 1866 сыллаахха төрөөбүт уолу
Василий диэн ааттаабыттар. Кини кыратыгар аҕалара өлбүт. Уол алталааҕар
улууска кулубалыы сылдьыбыт Данил Охлопков диэн Найахыттан төрүттээх,
саастаах кырдьаҕас киһи кииринньэҥ аҕа буолан, бу уолтан киһи тахсыыһы
диэн көмөлөһөн үөрэттэрэр. Бу уол бастакы учууталларынан улууска үөрэҕи-
сырдыгы тарҕаппыт политсыылынай каракозовецтар Н.П.Странден, П.Д.
Ермолов уонна Д.А Юрасов буолбуттар. Фельдшерскэй дьыалаҕа народник
АА.Сипович үөрэппит. Василий Никифоров Дьокуускайдааҕы 6 кылаастаах про-
гимназияны 1885 сыллаахха үөрэнэн бүтэрэр. Онтон кэтэхтэн дьарыктанан, орто
юридическай үөрэҕи бүтэрэр. Никифоров Василий Васильевич 1893 сылга диэри
икки сыл Дүпсүн улууһугар кулубалаабыт.
I Өспөх нэһилиэгин сис баайа А.П.Афанасьевка күтүөт буолан, Варва­
ра диэн кыыстарын кэргэн ылбыт. Тыа дьоно бурдук сирин кэҥэтэллэрин,
аныгылыы нуучча дьиэлэрин тутталларын көҥүллээбит, хотоннорун дьиэт-
тэн арааралларын уонна хаартыны, арыгыны утары охсуспут. 1893 сыллаахха
Дүпсүн Томторугар бэйэтин үбүнэн 6 хостоох церковнай-приходской оскуола
дьиэтин туттаран үлэҕэ киллэрбит. Кэлин 1897—1898 үөрэх сылыгар Дүпсүҥҥэ
ыраахтааҕы кистэлэҥ сүбэһитэ И.И. Маслов үбүнэн кини аатын сүгэр минис­
терской оскуола аһылларын ситиспит. Норуот үөрэҕириитигэр элбэх сыратын
биэрбитин иһин Никифоровка «Церковнай-приходской оскуолалар бочуоттаах
попечителин» аатын иҥэрбиттэр. 1896 сыллаахха Дьокуускайга киирэр уонна
Дьокуускайдааҕы статистика комитетыгар үлэлиир. Сибиряков экспедицияты-
гар кыттар, суруйар уонна научнай үлэнэн дьарыктанар. Дьокуускай уокуру-
гун суутугар 1902 сылтан адвокатынан үлэлиир. 1906 сыллаахха 1905 сыллааҕы
нуучча бастакы революциятын сабыдыалынан «Сахалар союзтарын» тэрийэн,
бэйэни салайыныы идеятын турууласпыта. Былыргы Дүпсүн аҕатын, ийэтин
уустарын, тойотторун туһунан кылгастык билиһиннэрдэххэ итинник эбит.
1815 сыллаахха Бороҕон улууһуттан арахсан 7 нэһилиэктээх Дүпсүн буолаһа
тэриллибитэ. Нэһилиэктэрин ааттара: I Өспөх, II Өспөх, Баатаҕай, Найахы,
Чэриктэй, Өнөр уонна Түүлээх диэннэр этэ. Ити бириэмэҕэ нэһилиэктэр
уопсай нэһилиэнньэлэрин ахсаана 4259 киһи эбит. 1828 сыллаахха Дүпсүн
улууһа тэриллибитэ. 1826 сыл сайыныгар I Өспөх нэһилиэгин иһиттэн Тэбиик
арахсан туһунан нэһилиэк буолбута. Онон Дүпсүн улууһа 8 нэһилиэктэммит.
16