Page 47 - Дүпсүн сирэ

Дүөндүгэ комиссия көрөн баран, саарыгы кириэс таба түстэ диэн иһитиннэрдэ.
Оо, оччолорго эбэм Дүөндү силбиги-сиккиэри киллэрбэт лиҥкир хара тыата
ыга анньан, күүстээх силлиэ тыалтан эрэ иҥиэттэ тыаһыыра. Сүгэ түспэтэх
суон-модун муҥурааттар бастарын холбоон, сааспыт тухары ити кыракый ыыс-
паны, кини онойон көстөр оннун сыыһын өҥөйөн туруохпут дуо диэбиттии
онолуһаллара. Аҕыйах хонон баран Доодор кулуба үлэһиттэри мунньан, таҥара
дьиэтин акылаатын түһэттэрбитинэн барда. Хас да сыллар аастылар. Ыар бат-
тыгас охсуутуттан күннэрэ хараарбыт, көхсүлэрэ кыараабыт хамначчыт дьонум
хара көлөһүнүн тоҕон Дүөндү үүнэн истэ. Биэс сыл буолан баран танарабыт
дьиэтэ силигин дьэ ситтэ.
В.П.Гоголев тылыттан уола Дупсун
оскуолатын X кылааһын уөрэнээччитэ В.В. Гоголев
1958 сыллаахха суруйбута
5. Баай Харахаан Өлөксөөндөрө эстиитэ

XIX үйэ саҥатыгар Дүпсүн улууһугар Тэбиик нэһилиэгин Мындыйа, Хаас-
таах, Дьаарбан, Тайҕара алаастары бас билэн, сүүстэн тахса сыллааҕыта ынах,
сылгы сүөһү баайдаах Харахаан Өлөксөөндөрө (Александр Слепцов) диэн ула-
хан баай олоро сылдьыбыта. Кини аҕата Тэбиик бэйэтин бириэмэтигэр аатыра
сылдьыбыт оҕонньор этэ. Кини I Өспөх кинээһинэн олоро сылдьыбыт. Кэ-
лин уола Харахаан Өлөксөөндөрө Павел Афанасьевтыын сатаспакка, балай эрэ
сири быһа астаран ылан Тэбиик нэһилиэгин тэрийбит.
Кинээһиттэн уурайан баран Харахаан Өлөксөөндөрө бэдэрээттэһэн,
атыыһыттар уонна хааһына ындыытын көтөҕүүнэн дьарыктаммыт эбит. Охот-
скай муораҕа, Халымаҕа тиийэ тириэртэрэр эбит. Биир дьыл 100 хаҥха уурар
аттаах айанньыттарын Халымаҕа атаарбыт. Таһаҕастарын туттаран тонной
иһэн, суолга күүстээх сотуун ыарыы туран айанньыттар аттара сылбах кур-
дук охтубуттар, бэрт аҕыйах ат ордубут. Онтон биир дьыл биэс харыс хаар
түспүт. Сааһа тымныйан өргө диэри хараарбатах, онтон ардах түһэн хаары
кытта бөчөхтөһөн, тутум халыҥнаах муус тон от буолбут.
Харахаан Хайыҥхаҕа турар сылгылара хоргуйан муус хомурах курдук охту­
буттар. Мындыйаҕа, Дьаарбаҥҥа турар сылгылара, ынахтара ньимси барбыт-
тар. Бэрт аҕыйах сүөһүлээх хаалбыт. Бу иэдээн эрэ иннинэ эмээхсинэ, уола
өлбүттэр. Бүтэһигэр Харахаан Өлөксөөндөрө биир ынахтаах, оҕустаах эрэ хаал-
быта диэн кэпсииллэрэ. Итинник улахан баай эстэн турар этэ.

6. Ат сүүрдээччи, айанньыт Байбал Бырыбылых

Бу Тэбиик нэһилиэгэр, 1820 сыллар диэки, дьадаҥы ыалтан төрөөбүт бэрт
сытыы-хотуу, сылгыга олус сыстаҕас, дьоҕурдаах Байбал Бырыбылых диэн оҕо
ат сүүрдээччинэн улаханнык аатыран сылдьыбыт. Оччолорго 1830-с сыллар-
га Саха сиригэр олус алдьатыылаах сүүйсүүлээх, ат сүүрдүүтэ күннээн турар
кэмэ этэ. Баатаҕай нэһилиэгэр Өлоксөөндөрө Көлүһүөп диэн баай киһиэхэ
Ураанай диэн көтүөн эрэ кыната суох аһара быһый, сүүрүк сылгы баара. Бу
43