Page 43 - Дүпсүн сирэ

сылдьар улуу Туймаада баһылыга Тыгын кырдьаҕас уонна кини хорсун уолат-
тара, хоодуот бөҕөстөрө, асчыт дьахталлара ыныыр аттарын миинэн, ынах-
тарын үүрэн, кымыстыыр биэлэрин сиэтэн, Аранас кырдалынан хоту диэки
ааспыттар. Онно Тыгын оҕонньор Эрбэһин диэки ытыһынан чарапчыланан
кэриччи көрөн баран: «Ок-сиэ, оҕолоор, бу онон-манан саадахтыы барбыт ку-
туйалардаах Дьаадьалыма эбэ хотун үчүгэй да сир эбит!» — диэбитэ үһү.
Аранас кырдалынан Тыгын уолаттарын дьулаппыт Суор Бугдук бухатыыр,
тимир-килиэ куйаҕын кэтэн, үҥүүтүн-батаһын иилинэн, саатын-саадаҕын
сүгэн, ахсым атынан сиэллэрэн дибдитэн ааһыталыыра, дьонун-сэргэтин
араҥаччылыыра үһү. Араҥас кырдалын соҕуруу өттүгэр, сыыр анныгар, үс
сүүсчэкэ сыллааҕыта Бугуйас оҕонньор олоро сылдьыбыт. Кини сэттэ уоллааҕа
уонна элбэх аймах-билэ дьоннооҕо үһү. Олортон Бугуйас аҕатын ууһа үөскээбит.
Бугуйас биир уола Кутаахаан унуоҕа Хоспохтоох сайылыкка билигин да сир
үрдүгэр сайбаҕа сытар.
Саха сиригэр нуучча кэлбитин кэннэ аатырбыт Араҥас кырдалынан улуу
Туймаадаҕа киирэр суолу Буобура суола диэн ааттаабыттар. Бу суол устун,
бу кырдалынан Манчаары Баһылай доҕоругар Киппирийээн Боротопуопап-
ка өрүстэн (Ленаттан. — Ред.) тахсан ааспыта үһү. Ол ааһан иһэн Эрбэһин
соҕуруулуу-илин өттүгэр олорор улуус кулубата Байбал Охонооһойоп олоҕун
кэтээн көрбүтэ дииллэрэ.

2. Өспөх сахаларын доҕордоро

Былыр бу Өспөх сиригэр Бадыам диэн тойон олорбута үһү. Кини эдэр
эрдэҕинэ, куоракка биир нуучча киһитин кытары билсибит. Ол Баһылай
Хотуоһап диэн киһи эбитэ үһү. Баһылай Хотуоһап алыс күүстээх киһи эбитэ
үһү. Ол иһин кинини ыраахтааҕы сэриитигэр анаан ыҥыран ылбыттар уонна
ыарахан алтан куйаҕы кэтэрдибиттэр. Ол куйаҕын кэппитинэн үс төгүл сэрии-
гэ киирэ сылдьыбыт, онно үһүөннэригэр хоодуот киһи быһыытын көрдөрбүт.
Онтон ыраахтааҕыны утары турууга холбоспут. Утары туруу самныбытын кэн­
нэ кинини буруйдаары гыммыттар. Ол иһин куйаҕын илдьэ ыраах Саха сири­
гэр күрээбит.
Баһылай Хотуоһап кэргэниниин тыаҕа тахсан, сахалар ортолоругар олох-
суйуон баҕарбыт. Кини Бадыамтан олохсуйуохха сөптөөх сири көрдөөбүт.
Онуоха Бадыам Үөнэ аҕатын ууһугар баар Булгунньахтаах диэн сири анаа-
быт. Дьэ онон Баһылай Хотуоһап анаммыт сиригэр тахсан олохсуйбут. Сотору
кини кэргэниниин сахалыы үчүгэйдик билэр буолбуттар. Манна кинилэртэн
уоллаах кыыс оҕо төрөөбүт. Оҕолоро саха оҕолорун ортотугар улааппыттар,
онон сахалыы тылы алыс үчүгэйдик билэр буолбуттар. Кинилэр бэйэлэрин
эдэркээн саха доҕотторун, саха ырыаларын, үҥкүүлэрин, оонньууларын уонна
төрөөбүт Булгунньахтаах диэн алаастарын таптаабыттар. Саас аайы кинилэр
бэйэлэрин доҕотторун мунньан илии-илиилэриттэн сиэттиһэн, бытааннык
төгүрүччү хаамса сылдьан, үөрэ-дьүөрэ түһэрэн, саха ырыаларын ыллыыллара,
онуоха чээл-бараан тыа хайдах чэлгийэ көҕөрбүтүн, оһуор дьэрэкээн сибэкки
хайдах силигилии үүммүтүн, үтүө толооннор хайдах кэрэ сытынан дыргый-
39