Page 44 - Дүпсүн сирэ

быттарын, күндү күөмэйдээх күөрэгэй чыычаах көрдөөх ырыата хайдах кур-
дук үөһэттэн дьырылыы кутулла турарын, кэҕэ хайдах дорҕоонноохтук эппи-
тин, хайдах самаан сайын ыраас салгынынан саха дьоно үөрэ-көтө көҥүллүк
өрө тыыммыттарын туойаллара. Кинилэр бэйэлэрин элбэх доҕотторун кыта-
ры саха оонньуутун «кустаах мохсоҕолу» бэркэ дуоһуйан туран оонньуулла-
ра. Сахалыы тылынан нуучча остуоруйаларын, онтон да атыны дьонноруттан
тугу истибиттэрин кэпсииллэрэ. Баһылай Хотуоһап уола саха кыыһын кэргэн
ылбыта. Онон Хотуоһап аймаҕы үөскэппитэ, ол иһин мин аҕам Ыстапаан,
эһэм Дайыыл, хос эһэм Түмэппий, хос эһэм аҕата Чаҥкынас Бөтүрүүн бары
нууччалыы көрүҥнээхтэрэ: үрдүк муруннаахтара, сымнаҕас уонна саһархай
баттахтаахтара. Чаҥкынас Бөтүрүүнтэн Баһылай Хотуоһапка диэри өссө хас
да киһи үйэтэ баара үһү, ол гынан баран кинилэр ааттара умнуллубут. Онтон
Баһылай Хотуоһап кыыһа саха уолугар эргэ тахсыбыт, онон атын улууска ула-
рыйбыт.
Биһиги өбүгэлэрбит манна аты көлө быһыытынан арай миинэн эрэ
туһаналлара үһү, оттон Баһылай Хотуоһап саха атын кыһынын сыарҕаҕа
көлүйбүт. Киниттэн Өспөх сахалара аты сыарҕаҕа көлүйэргэ үөрэммиттэр. Ону
ааһан дөксө бэйэлэрэ сыарҕаны, дуганы, хомууту, сөдүөккэни уонна да атыт-
тары Баһылай Хотуоһаптан үөрэнэн оҥостор буолбуттар. Баһылай Хотуоһап
кэмиттэн ыла бу дойдуга нуучча таҥаһа уонна иһитэ-хомуоһа баар буолан
испиттэр. Баһылай Хотуоһап Бадыамы, Бугуйас диэн оҕонньору кытары,
туохха да туһата суох өстөһүүнү үөскэтэрин иһин сэмэлиирэ, аҕа уустаһан
кыргыһыахтара диэн кинилэри эйэлэһиннэрэ сатыыра үһү.
Баһылай Хотуоһап кырдьан баран эппитэ үһү: «Бу ытык куйаҕы мин ыччат-
тарбыттан ким да кэппэтин! Мин ыччаттарым эйэлээхтик уонна дьоллоохтук
олордуннар, киһи-хара буоллуннар!» — диэн. Ити кэнниттэн дириҥ умуһаҕы
хаһан, икки тымтай мае көмөрүн тэлгэтэн баран, онно ууран, көмпүтэ үһү.
Билигин кини алтан куйаҕын ханна кистээбит сирин ким да билбэт. Оттон
суостаах сэриилэргэ куруутун кэтэ сылдьыбыт алтан кириэһэ саҥардаанҥа
диэри ыччаттарыгар баар этэ. Баһылай Хотуоһап кырдьан иһэн нуучча сирин
улахан куораттарын, дэриэбинэлэрин уонна өстоөхтөрүн кытта хайдах кыргыс-
пытын тустарынан бэркэ кэпсиирэ үһү. Бу кэпсээннэри оччотооҕу сахалар
биһирииллэр эбит. Маннааҕы олохтоохтор Баһылай Хотуоһап үлэтигэр мэлдьи
көмөлөһөллөрө үһү. Ити курдук былыр нуучча киһитэ саха дьонун ортотугар
олорбут уонна Хотуоһаптар ытыктабыллаах өбүгэлэринэн буолбут.
Уус А/да/1 оройуонун Баатаҕай нэһи.шэгии о.юхтооҕо
Готовцев Игнатий Степанович кэпсээбитэ.
Сааһа 90. И. Г. Березкин суруйбута. 1944 сыл. Атырдьах ыйын 24 кунэ

3. Бугуйаска бастакы сүрэхтэнии

Түөрт уонча сыллааҕыта мин эһэм убайа Березкин Семен Васильевич диэн
90-ча саастаах ытык-мааны кырдьаҕас баара. Кини былыргы кэпсээннэри,
сэһэннэри олус үчүгэйдик кэпсиирэ, сэһэргиирэ. Ити Сэмэн оҕонньор урукку
40