Page 46 - Дүпсүн сирэ

4. Саарык быраҕыы
Сайыҥҥы кылгас түүҥҥэ саһан ылар сарданалаах күн, саҕахтан төлө көтөн
тахсаат, күөх халлаан киэн урсунугар көнүл көттөрбүн диэбиттии күллэ-
күлбүтүнэн күлүмүрдээн үөрэ-көтө өрө харбыаласта. Аиылҕа барахсан түүҥҥү
уутуттан уһугунна, тахсыбыт күнү көрсө уон араас өн үнэн күлүмнүү оонньоо-
то. Бээди эбэ хотун ордук тупсубукка, кэрэтийбиккэ дылы буолла.
Бүгүн ыаллар эрдэ турдулар. Ыһыахха кэтэр таҥастарын таҥныбыт хотут-
тар намылыстылар. Хатан куоластарынан хамначчыт дьахталларын ыныран
хаһыытыыр саҥалара сарсыардааҥн ы сөрүүн салгыны аймаата. Хамсыыр ха-
рамай барыта уһугунна. Бэл диэтэр Доодор кулуба ман ан баккынан тахсан эбэ
кэтит иэнин чарапчыламмыт ытыһыгар кыһарыттаран, ириҥэлээх хараҕынан
кыҥастаһа турда. Кини иннигэр: «Улуус кулубата, ымсыырдыҥ дуо?» — диэ­
биттии кытархай төбөлөөх бэттиэмэ от сиккиэр тыалга долгуһуйан ылла. Ити
икки ардыгар күн уоттанна. Чочуобуна таһыгар мустубут дьои саҥата биир кэм
«ньуу-ньаа» буолан иһиллэр. Ыраах да, чугас да нэһилиэктэртэн ынырыыга
кэлбит мааны ыалдьыттар олохтоох кыралартан туспа муһуннулар. Кинилэр
иннилэригэр турар Доодор кулуба ыалдьыттарга былаастааҕын биллэрэргэ,
дьаһал киһи эбит дэтэргэ сорунна. Онон билэр дьонуи ынырталаан ылан,
суолтата суох да буоллар, сорудах биэртэлээбитэ буолла. Чугас турар Ньолоох
оҕонньору ыҥыраи ылла.
— Акаары, хайа аанньа киһи буолаҥҥын, үтүөҥ батымына биһигини, ула-
хаттары кытта кэккэлэстиҥ дуо? Мантан инньэ тус бэйэм үлэбэр — улуус
дьыалатыгар орооһоруҥ буолуо?! Кизр буол! Эн, ол да диэки турдаххына сөп,
— диэт кыра дьон диэки ыйан кэбистэ.
Саарыктаһыыны тэрийэр комиссия председателэ, үрдүк хатыҥыр киһи,
ыраах-ыраахтык атыллаталаан кэлэн, Доодор кулуба кулгааҕар тугу эрэ сибис
гынна. Онуоха:
— Дьадаҥылар уонна хамначчыттар, тэйиччи тахсан биэриҥ, бу эһиги
дьыалаҕыт буолбатах, бу биһиги, үтүөлэр, дьыалабыт. Ити барыта эһиги туску-
тугар оҥоһуллар, — диэн кулуба тойон этэрин кытта били кыраларынан аат-
танааччы дьон кэннилэринэн чугуйан биэрдилэр. Ол эрэ кэнниттэн комиссия
председателэ биллэриини иһитиннэрдэ.
— Саарык түөрт сиргэ быраҕыллар: Улахан Арыылаах томторугар, Өнөр
эбэтигэр, Дүөндүгэ уонна бу эбэҕэ. Саарыктаһыыны маннык ыытабыт. Бу ту­
рар кириэс биһиги ытыктабыллаах баачыкабыт алҕаабытын кэннэ уматыллар.
Бу уматыллыбыт кириэс сууллан, сиргэ оҥоһуллубут төгүрүгү таба түстэҕинэ,
танара дьиэтэ кириэс ананан алҕаныллыбыт сиригэр тутуллуохтаах уонна кини
биһиги улууспут киинэ буолуохтаах. Куораттан тахса сылдьар кытара буспут
нуучча аҕабыт хатан куолаһынан хаһыытыы былаастаан ыллаан барда. Аҕабыт
ыллаан бүтүүтүгэр кириэстэрин мае саҕаһатынан күөттээн уматтылар. Уот
кыһыл тылынан салыырын кытта, кириэс төрдүн маһа быһа сиэнэн сууллан
күр гына түстэ.
Аҕабыт дьэ ити курдук, саарык түһүөхтээх сирдэрин кэрийэ сылдьан
ыллаатаҕын ахсын, кириэстэр утуу-субуу сууллуталаан истилэр. Түмүгэр,
42