Page 12 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

Лллараа Тупгууска уступ, кыһыпын тохтоон бултуу-бултуу,
сайынын уунан устан, орүс баһыгар баар Чуочуй суолугар
киирбитэ. Онно хас да куочаны оностоп баран, тердус
сылыгар, 1623 сыллаахха, Лена орускэ, таинары устубута
уонна билигин Киренскэй куорат турар сиригэр тохтообута.
Онно икки учүгэй майгылаах киһини булан, олохтоох
эбэҥкилэртэп оночо клан, Хоту диэки яколар (сахалар)
уонна юкагирдар олорор сирдэригэр олохторуп-дьаһахтарын
биллэрэ-көрдерө ыыппыта. Бэйэтэ булчуттарып тус-туспа
бөлөхтөргө араартаан, чугас тыаларга кииһи уонна саһылы
бултата ыыталаабыта. Сотору олохтоох эбэтгкилэр, бултуур
сирдэрин былдьатан, Пенда дьонуттан хас да киһини
өлөрбуттэрэ.
Оттон Казанскай бирикээс өйөөбут Мангазейскайдааҕы
бойобуодалара, эмиэ Тобольскайдааҕы уонна Еиисейскэйдээҕи
бойобуодалар хамнаска бултуу кэлбит дьоннорун көмөлө-
Һуннэрэр экспедицияларып Пенда кэнниттэн, бытааннык да
буоллар, тэрийбитипэп барбыттар. Ол экспедициялара Лллараа
Тунгуускаттан Чуона урэҕинэн Табалаах (Булуу) орускэ
киирбит. Онио олохтоох эбэҥкилэр, кииһи уонна саһылы
бултуур сирдэрин былдьатапнар, элбэх киһилэрин олорбуттэрэ.
Экспедиция састааба уонна салайааччылара хастыыта да
уларыйталаабыттара. Опои 1628 сыллааҕы сайып, Пенда
ыыппыт икки учугэй киһитэ яколарга (сахаларга) улэлии
сылдьар кэмнэригэр, экспедиция Табалаах өруһун ус гыммыт-
тан иккитин эрэ баран турара. Тиһэҕэр, экспедиция
салайааччытыпан Аптон Добрынскай, солбуйааччытынан
Мартын Васильев диэн дьон анаммыттара. Кинилэр
эбэҥкилэртэн, сэп-сэбиргэл кууһунэн харса-хабыра суох ыган
туран элбэх дьаһааҕы хомуйбуттара, сотору-сотору
өлөртүүллэрэ даҕаны, аһылыктарын былдьааи-талаан ылал-
лара. Ол курдук айанпааи Булуу (Табалаах) орус тордугэр
киирбиттэрэ, онно Лена Лин орускэ Аллан төрдуп чугаһыгар
олорор эбэнкилэртэп уонна долганпартан эмиэ дьаһаах
хомуйбуттара, ордук элбэҕи долган баһылыгыттап Тыгып
диэн киһиттэн ылбыттара. Ити 1630 сыллааҕы куһүн этэ.
Онтон Улахап Дьоппордоох яколары (сахалары) көрдуү,
Аллан өруһүи өксөйон, Амма өруһуп өксөйөн наадалаах
сирдэригэр тиийбиттэрэ. Онно бэйэлэригэр бөҕөргөтүнуулээх
кириэппэс туруоруммуттара уонна дьаһаах хомуйуутун
саҕалаабыттара. Оиуоха Улахап Дьоннордоох яколар (сахалар)
бөҕөргөтунуүлээх кириэппэстэрин ыҥыыр аттаах сэрииһиттэрип
кууһунэн кытаанахтык тогуруйбуттэрэ. Маны тогуруйуугэ
Мэйз тойоио Бурууха, Илин Хшгалас I loopyктээйитин тойоно
10