Page 34 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

сыл буолаат, эмиэ элбэх киһилэммит-сүөһүлэммит. Ол гынан
баран, бу сырыыга киҥ-хаан хойдубут, сэп-сэбиргэл элбээбит.
Булгунньах үрдүгэр Туймаада тойоно Тыгын дархан уонна
Сиинэ (Синяя) үрэх төрдүгэр олохтоох Бордоҥ аҕатын ууһун
тойоно Бойдуон бэйэлэрин эрэллээх көмөлөһөөччүлэрин
кытары, онтон булгунньах тэллэҕэр кинилэр хорсун
сэрииһиттэрэ тураллар эбит.
Енисейдээҕи воевода атамаана Иван Галкин ол саас, 1631
сыл Улахан өрүс баһыттан кэлээт, кини арҕаа уонна илин
сирдэрин кэрийэн, онно олохтоох биис уонна аҕа уустарын
булаттаан, соччо утарсыыта суох дьаһаах (ясак) хомуйбут,
онтон Туймаада уопна Бордоҥ олохтоохторуттан хомуйа,
Киллэм диэкиттэн сэрииһиттэрдээх, кэлэрин күүтэллэр.
Кинилэр бары урут Мангазея воеводатыттан төрүттээх, Бүлүү
өрүһүн устун дьаһаах хомуйа кэлбит, Антон Добрынскай
уонна Мартин Васильев манна саха тойотторун кытары
сэриилэспит ньымаларын Тыгын дархантан уонна Бойдуон
тойоптон истибит эбиттэр. Онон Иван Галкиннаах ытыалаан
бүтүүлэрин саҕана, ханна да тохтоппокко, сааларын хат
иитиэхтэригэр тиэрдибэккэ, Туймаада уонна Бордоҥ хорсун-
хоодуот сэрииһиттэрэ эмискэ саба түһүөхтээхтэрин билэллэ-
рэ, элбэҕи кэпсэтэллэрэ, ол иһигэр: "Уотунан эстэр сааларын
буулдьата күөх сахсырҕа курдук дыыгынаан кэлээт, киһини
дьөлө көтөн ааһара", — дэһэллэрэ. Ону истэн туран, Тыгын
улахан уолаттарыттан биирдэстэрэ Чаал Бас (Чаллаайы):
"Оттон мин күөх сахсырҕа көтөн дыыгынаан истэҕинэ
бэргэһэбинэн саба охсон кэбиһэр буоларым, бу буулдьалара
сайыҥҥы бэргэһэҕэ саба оҕустарыа суох эбит", — диэбитэ үһү.
Дьэ ити курдук кэпсэтэ турдахтарына Киллэм диэкиттэн
Иван Галкин сэрииһиттэрэ иһэллэрэ көстүбүт. Ити саҕана
Иван Галкин хайаан даҕаны сэриинэн түһэр, Туймаада уонна
Бордоҥ дьоннорун холбоһуктаах сэриилэрин үлтү сынньар
санаалаах кэлэн иһэр эбит. Кини бэйэтэ сэриигэ хорҕойор
кириэппэһэ суоҕа, онон Үөдэй тойоно Сүөргүй бас билэр
сиригэр бэйэтин сэрииһиттэрин кытары олорор этэ. Сүөргүй
урут Мартин Васильевтаахха бэйэтин үтүө көтгүлүнэн күндү
түүлээҕинэн дьаһаах биэрбитэ уонна кими да утары
сэриилэспэтэҕэ. Иван Галкинчга эмиэ бэйэтин көҥүлүнэн
дьаһаах биэрбитэ уонна Тыгын дархаи дьиэтин-уотун Сайса-
ры булгунньаҕын, Туймаада уонна Бордоҥ сэрииһиттэрэ хан­
на мустан олороллорун, дьаһааҕы төлүүртэн аккаастаналла-
рын уонна утары тохтообокко биэрэк устун аппаҕа тиийэ
бараллара ордугун кэпсээбитэ. Иван Галкин итини сөбүлүү
истэн биэрэк устун баран аппаҕа чугаһаан иһэн сэрииһиттэрин
32