Page 80 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

кылгатаары, т^ун хойукка диэри оонньуу арааЬын тэрийэллэр эбит. Оттон о^олор эмиэ туспа
оонньуурдаах буолаллар. Тумсэ тустэллэр эрэ, у^рэн-котен оонньууллар, куну-дьылы билбэккэ
атаараллар, ейдорун сынньаллар, сытыыльтыллар, эрчийэллэр эбит. Ол былыргы кэмнэргэ кинилэргэ
уерэх тэиэ буолуо.
О5О эт-хаан, булугас ей еттунэн сайдарыгар, оло^у-дьаЬа^ы, улэни-хамнаКы кыра
эрдэ^иттэн билэригэр, до^отторугар, дьоиио-сэргэ^э киЬилии сыЬыаннаЬарыгар оонньуур
оонньуулара сурун суолталаналлар диэн быЬаараллар. Оонньууларга туттуллар тэриллэри,
оонньуурдары барытын о^олор бэйэлэрэ оиостоллоро эбитэ yhy. Холобур, мае сааны, мас-туос
ына^ьк мае аты, тыкеааны эиин. Мин бугун эЬиэхэ олоихо олугунан бэйэм оиорбут пазлбын
кердеруехпун ба^арабын. Бу пазл Дьулуруйар Ньургун Боотур аатын ейдуургэ кемелеех.
Дьулуеханнаах дьолуо маиан халлаан
Дьураатыгар тура теруебут
Дьулуехан еубуйа е^^рук
Дьураа хара аттаах
Дьулуруйар Ньургун Боотур.
Олоихо олугун билэр буоллаххына бу пазылы тургэнник таКаарыахха ееп.
Маны таЬынан ееее кьтрааекалыыр кинигэ (раекраека) оиоруохпун ба^арабын. Аллараа
еттугэр олоихоттон олук уонна уруЬуй.
Олоихо оонньуурдара ейу еынньар оонньуурдары хомуйарга кемелеехтер. Саха
оонньуурдара ордук ууетуктар.
Мин бу улэни еуруйан баран манных тумуккэ кэллим:
1. Олоихо аиардае интэриэЬинэй, кыраЬыабай айымньы буоларынан эрэ киЬини умеугутар
буолбатах эбит. Кини эмиэ киЬи ейун еынньар, тобулар дьиктилээх эбит. Т050 диэтэххэ, Саха Улуу
Олоихото олуе дирии, киэи, ууе-уран тыллаах, ол тыла ейдеех. Саха киЬитин кутугар-еуругэр ииэн
еылдьар еуду айымньы буолар. Оннук ииэн еылдьарын олоихону уерэтэн биллим-урут маннык
уерэппэт этибит эрээри билигин бэрт еудургутук, эрэйэ еуох ылынан уерэ-кете уерэтэ еылдьабьтт,
дьоиио иЬитиннэрдэхпитинэ олуе уерэллэр, еурдээ^ин еэиээрэллэр. Ол аата ити кинилэргэ эмиэ
иетэригэр баар.
2. Ойу тобулар оонньуурдары еаха олоихотун олуктарыгар холбоон хомуйа уорэнэр ордук
хотуулаах, ордук еатанар, киЬи ордук тобуллан туран хомуйар буолар эбит. Хардарытын. маннык
оонньууру хомуйа-хомуйа олоихо олугун киЬи ордук тургэнник ылынар уонна ейугэр хатыыр, ие
хоЬоонун ейдуур. Онон икки еттунэн туЬалаах дьарык буолар.
3. Олоихону аа^ыы, билии, уерэтии, этии уерэххэ туЬалаах буолуо^ар итэ^эйэбин уонна
маны бэйэм холобурбар оло^уран этэбин. КиЬи ейе тобуллар, ейге тутар дьо^уруи еайдар, эрчиллэр,
байар, ие-иекиттэн тартаран туран этэргиттэн-тыынаргыттан бэйэи да аетына^ын. Олоихото еаха
терут култуурата барыта баар, онон олоихону иетэр, аа^ар, уерэтэр 050 бэйэтин терут култууратын
билэ улаатара чахчы. Былыр оннук уерэнэн еылдьыбыттар эбит диэн итэ^эйдим. Аныгы да 050 терут
култууратын олоихоттон билэр кыахтаах.
Тумуккэ этиилэрим: олоихону аавар, уерэтэн этэр, толорор оволор
• дирии билиилээх,
• олоххо урдук еыанабыллаах,
• еир-дойду хайдах уеекээбитин. туохтан тутуллубутун,
• еаха омук тердун-ууЬун, хайдах еайдан кэлбитин.
• туи былыргы ДЬОН ааттаЬар айыыларын, араиаччылыыр иччилэрин,
• куну-ыйы, еулуЬу-халлааны хайдах билэллэрин,
• ебугэлэрбит еркен ейдорун,
уйэттэн уйэ^э елбеедуйбэт улуу олоихобут тылын-еЬун дьоиио-еэргэ^э тириэрдэр дьон
буолуохтара. БиЬиги олоихону уерэтэбит, олоихонон еалайтаран уерэнэрбит утуе тумуктээх
буолуо^а диэн еаныыбын, оннук тумуккэ кэллим. Дьыл кэмин тутуЬа еахалыы оонньуулары батыЬан
оонньуу уерэниэххэ, онуоха олоихо олуктарын кемелеЬуннэриэххэ.

С.Васильев «Эрчимэн Бэргэн» олоихотугар бухатыыр ата
Сметанин Дима,
Кэбээйы улууЬун Е.Е. Эверстов аатынан Кэбээйиуопсай
уврэхтзэИии орто оскуолатын 8 кылааЬыи у^рэнээччитэ
Салайааччы: Терехова А.П.
Олоихо уеекээбит терде бэрт былыргы уйэлэргэ еытар.Бухатыырдар туетарынан героичеекай
эпоетар атын омуктарга эмиэ бааллар. Холобур, нууччаларга - былиналар, узбектарга - даетаннар,
казахтарга - батырлар жыры, эбэтэр эпоетар: киргизтэргэ - «Манае», калмыктарга - «Джангар»,
финнэргэ - «Калевала».
Сыала: Олоихото еылгы еуолтатын быЬаарыы.
78