Page 81 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

Улэм соруктара:
1) Олоихо туЬунан билиини кэиэтии.
2) Саха оло^ор сылгы суолтатын быЬаарыы.
3) Тюрк омуктар эпостарыгар бухатыыр ата ойууланыытын ырытыы. . .
4) Кылгас сахалыы-нууччалыы-английскайдыы тылдьыт оиоруу
АктуальноЬа: Норуоппут кута-сурэ, ейе-санаата, муудараЬа, сиэрэ-майгыта, оло^о-дьаЬа^а
олоихото кестерун билиини ыччат билсиЬэрэ, уерэтэрэ то^оостоох.
Саба^алааЬын: (Гипотеза)
Олоихо тылын-еЬун уерэтии, олоихото бухатыыр атын уратытын ылыныы кедьуустээх, ескетун:
-олоихо персонажтарын арааран ейдеетеххе;
- сылгы олоихото туттуллар суолтатын кердеххе.
Чинчийии ньымата: Тэннээн кер^у, ырытыы.
Чинчийии методологическай терутэ:
- Эргис Г.У. «Очерки по якутскому фольклору».
- Липец Р.С.Образы батыра и его коня в тюрко-монгольском эпосе.
Предметэ: Олоихото сылгы.
Улэ практическай суолтата:
Тереебут тылын таптыыр, ебугэтин утуе угэстэрин, улуу олоихотун сэнээрэр аныгы ыччакка
коме материал быЬыытынан туттуллуон сеп.
Туур омуктар сылгыны сатаан иитэр-уескэтэр дьонунан аа^ыллабыт уонна сылгыны олус
ьттыктыыбыт, сыаналыыбыт. Туур эпоЬыгар бухатыыр уонна бухатыыр ата ыкса сибээстээхтэрэ
биллэр. Ту\ р бухатыырын ата киЬилии кэпсэтэр эрэ буолбатах, кини ессе иччитин кестубэт
мэЬэйдэри туоруурга уерэтэр-такайар, сэрэтэр. Туур омуктарга уонна саха олоихотугар бойобуой ат
бухатыырга араиаччылыыр-харыстыыр до^ор, сирдьит буолар. Уксугэр ат бухатыырдаа^ар
толкуйдуура тургэн, быЬаарыныы ылынара сымса уонна ото керер дьо^ура ордук сайдыбыт буолар
эбит.Айыы итэ^элэ этэринэн, сахалар ДьеЬегей айыыттан теруттээхтэр. Ол курдук, туур омуктарга
бухатыыр - биэ тереппут уола буолара угус. Онтон башкир кэлииии уЬуйээннэригэр кэпсэнэринэн,
уол 050 биэ уутун эмэн улаатан бухатыырга кубулуйар. Соро^ор, бухатыыр ата иччитэ хоттороору
гынна^ына, араас албастары онорор: холобура, сулуска кубулуйар, хаар туЬэрэр, эбэтэр, араас
кыылга- кетерге кубулуйар.
Сергей Васильев (Борогонскай) «Эрчимэн Бэргэн» олонхотун Л.М. Коноплянке
тылбаастаабыта. Нууччалыы тылбааска олоихо тутула кэЬиллибэтэх.
ОлоихоЬут суруйааччы С.Васильев «Эрчимэн Бэргэн» олоихотугар бухатыыр атын
ойуулаабытын ырытан, мин маннык тумуккэ кэллим:
1. Олоихото бухатыыр миинэр мииэтэ уратылаах:
Айыы бухатыырын ата: АбааЬы бухатыырын ата:

1. Айыы бухатыырын ата бухатыыр аатын 1. АбааЬы б>э<атьтыра алта элэмэс
кытта бииргэ ааттанар: атахтаах ала элэмэс аттаах, ардыгар
«Эмньик Кулун аттаах Эрчимэн КИНИ уот сада^а мо^ойу миинэ
Бэргэн» сылдьар.
«Алып Хандабай хара аттаах Араат 2. АбааЬы буэсатыыра ардыгар тыал,
Мохсобол» холорук аргыстанар.
2. Ат хаЬан да сылайбат. Айана олус тургэн,
омуннаах.
3. Ат киЬилии кэпсиир, сахалыы санарар.
2. Ат айанын, туйа^ын тыаЬын кердеруугэ тэинээЬин туттуллар.
Холобур: «Хатарыылаах анньыы курдук», ол эбэтэр ойбон алларарга, мууЬу кейорге аналлаах
уЬун уктаах сытыы тимир тыаЬыгар маарынныыр.
3. Сылгыны сааЬынан араарыы олоихо^о ордук айыы бухатыырдарын атын
ойуулааЬына кестер.
Холобур: Эмньик кулун ат - быаламматах, ийэтин эмэ сылдьар кулун. Кулун - теруеьу'гтэн 6-7
ыйын туолуор диэри ааттанар. Дьиинээх олоххо кулунчук хайдах ат курдук буолуой? Олоихо буолан
омуннааЬын баара костер.
4. Айыы итэ^элэ этэринэн, сахалар ДьеЬегей айыыттан теруттээхтэр. ДьеЬегей
айыыта чуолаан киЬиэхэ сытыы ейу. тулуурдаах буолууну биэрэр.
Олоихо^о Саха тылын баайа. этигэнэ толору кестер. Ол да иНин саха олоихото аан дойдуга
шедевр айымньынан ааттанна^а. Саха олоихото нууччалыы. английскайдыы уонна турок тылынан
тылбаастанна.

79