Page 74 - Олоҥхо биһигэр

тайҕаҕа түһэн хаалбыт. Балачча өр кэмҥэ туох да сурах-садьык
иһиллибэккэ, тыыннааҕа да, өлбүтэ да биллибэккэ сүтэн хаалбыт.
Ону хата, тастыҥ убайа, В.В. Никифоров-Күлүмнүүр тэрийбит «Са-
халар союзтарын» активнай кыттыылааҕа, революция иннинээҕи
саха интеллигенциятын биир чаҕылхай представителэ И.С. Говоров
тайҕаттан булан дойдутугар төнүннэрбит.
Дьэ, ити курдук кэпсээннээх билигин Бороҕон бөһүөлэгэр
олорор сахалыы тыллаах бары сүгүрүйэр улуу олоҥхоһута
Д.М. Говоров кыыһа 84 саастаах Анна Дмитриевна Говорованы көрсөн
урукку олоҕун, дьонун-сэргэтин туһунан ахтыы оҥоттордум. Аана
эмээхсин эдэригэр эр киһи үлэтин барытын үлэлээбит колхозтаах
хоһууна. Сайынын окко, сиэрпэнэн бурдук быһыытыгар, кыһынын
сүөһү көрүүтүгэр туруу үлэһит этэ. Кини Өлтөх нэһилиэгин киһитэ
Говоров Николай Николаевиһы II кытта холбоһон ыал буолан 4
оҕону төрөппүттэрэ. Эдэр дьон дьоллоох олохторо уһаабатаҕа. Ыраас
халлааҥҥа сэрии хара былыта сабардаабыта. 1943 с. бастаан кэргэнэ,
онтон 1944 с. быраата өлбүттэрин туһунан суоһар «хара суруктар»
утуу-субуу кэлитэлээбиттэрэ. Түөрт тулаайах оҕолорун кыгга аҥаардас
хаалан сэрии огдообото буолуу кыһалҕата аччык, аас-туор сыллары
кытта аргыстаспыта. Аччыгый кыыһа билигин бэйэтэ пенсионерка,
«Кэскил» детсад үлэһитэ А.Н.Илларионова оччолорго көтөххө сыл-
дьара. Оҕолорун иитэр кыһалҕаттан Орто Эбэ оскуолатыгар остуорас-
таан ыйга бэйэтигэр 8-тыы киилэ, оҕолоругар 5-тии киилэ нуорма
бурдуктанан, ону хааһылаан сиэн сут дьыллары туораабыттара.
Аҕата өссө бириискэҕэ сылдьар кэмигэр эти быыкаа гына кырбаан
бэрэски оҥороро, тэллэй хомуйан асгаан-үөллээн оччотооҕу саха
дьонун соһутара. Ол бэйэтэ сут дьыллар кыһарҕаннарыгар кырбас
этэ суох буолан, бэл тэллэй үүммэккэ аччыктааһын эрэйин тэҥҥэ
үллэстибитэ, сүксүбүтэ. Сэрии, сут эриирин-мускуурун сааһырбыт
этэ-хаана уйбакка аҕалара 1942 сыл кулун тутарга кыыһыгар ыарыы-
латан унуох туттарбыта.
Сэрии кэннинээҕи сылларга Арыылаахха колхозка ыанньык-
сыттыыр. Ол эрээри сэрии аччык сылларын содула куртаҕар охсон
эмп-томп үрдүгэр Бороҕоҥҥо көһөн киирэн детсад остуораһынан 13
сыл устата үтүө суобастаахтык үлэлиир. Ити үлэтиттэн 1963 сылла-
ахха 20 солкуобайдаах пенсияҕа тахсар. Манна даҕаны Анна Дмит­
риевна чараас санныгар олох очурдарын ыар охсуулара эмиэ саал-
лыбыттара. Ыал буолуохтарытган бииргэ олорор аччыгый кыыһын
кэргэнэ, баар-суох иитэр-аһатар күтүөтэ, суол учаастагын тракториһа
С.З. Илларионов өрүс туорааһынын суолун оҥоро сылдьан күһүн
муус тостон Суотту—Хаҥалас икки ардыгар ууга былдьаммыта. Үс оҕо
аҕата суох хаалбыттара. Аны үс оҕолоох суол маастарынан үлэлиир
уола В.Н.Говоров эмиэ суорума суолламмыта. Түөрт оҕолоох тутуу
прораба уолун, Д .Н .Говоровы эмиэ оһол быһылаана былаҕайга
былдьаабыта. Кыыһа, кийиитэ огдообо хаалбыттара. Уон сиэннэрэ
аҕалара суох иитиллэр ыарахан дьылҕаламмыттара. Ити барыта сэрии

70