Page 77 - Олоҥхо биһигэр

сирдэргэ үөскээбит урукку, билиҥҥи биллиилээх олоҥхоһуттар
тустарынан ахтар идэлээҕэ, ону бэркэ кэрэхсииллэр үһү. Наһаары
олоҥхоһут быһыытынан ырыатынан даҕаны, кэпсээнинэн даҕаны
бар дьон улаханнык биһирээбит киһилэрэ. Мин убайым Көстөкүүн
Намҥа Хатыҥ Арыы нэһилиэгэр сылдьан, бииргэ түбэсиһэн ыалга
олоҥхолообуттар эбит. «Онно миигин ордороннор, оҕонньорбун
өһүргэппиттэрэ. Кэпсээнинэн баҕас мыҥнары ордук, хайаан даҕаны
биир мутук үрдүкү киһи этэ», — диирэ.
Биллиилээх олоҥхоһут, ырыаһыт Р.П. Алексеев Наһаары бэйэ-
тин учууталынан, олоҥхоҕо уһуйбут киһитинэн ааҕар. Кини ахта-
рынан, Наһаар күнүн саҕана отуттан тахса олоҥхону билэрэ. Олору
үксүлэрин уонна анаан ыҥырыылаах ыһыах түһүлгэтигэр, урууларга
алгыырын, көннөрү да ыллыырын бэрт элбэхтик истибит, оскуола
оҥостубут киһитэ. 1923 сыл кыһын «Алаатыыр Ала Туйгуну» үс
үйэтин олоччу истибит. Тиһэҕэр 1926 с. Арамааннаахха анаан кэлэн
«Аҕыс уон араҕас атыырдаах, тоҕус уон толомон оҕустаах, тумул тыа
быһаҕаһын саҕа Сур Дьаҕыл аттаах Дуолан Бөҕөнү» хас да хонукка
олоҥхолоон баран, барар сарсыардатыгар «Дьаһала суох уук киһи
ырыата», «Эллэй Боотур өлөрүгэр уолаттарыгар ыллаабыт ырыата»
диэннэрин ыллаабыт.
Наһаар эдэригэр хоту сылдьан, дойдутугар даҕаны, ойууттарга
кутуруксуттуур идэлээҕэ үһү. Ону үөлээннээхтэрэ толооһурҕаан
ыйыттахтарына: «Сорох ойууттар аһара уус тыллаах буолаллар. Ки-
нилэр ыарыылар төрдүлэригэр айанныыбыт диэн ааттааннар, олорго
тириэрдэр суоллары, сирдэри ахса биллибэт элбэх иччилэри, айыы-
лары олус сиһилии хоһуйааччылар. Олору өйдөөн истэммин тылбын
байытынабын», — диэн хоруйдуура үһү. Кырдьык, кини олоҥхотугар
үөһээн ҥи, алларааҥҥы абааһылар сирдэрин-дойдуларын айылҕатын,
араас иччилэри, айыылары силиктэрин ситэрэн ойуулааһыҥҥа куль-
товай фольклортан, ордук ойуун кыырыытын тылын туттар эбит. Ол
сабыдыалынан эбитэ дуу, олоҥхотун абааһылара аһара сиэмэхтэр,
ардыгар ойуун абааһытын санатар өрүттээхтэрэ үһү. Наһаар 1939 с.
дойдутугар ыадьан өлбүтэ.
Н.Д. Бурцев
«Умнуллубат дьүһүннэр»
кинигэттэн, 1995 с.

1.6.8. ОЛОНХОҺУТ НАҺААРЫ ИСТИБИККИТ ДУО?
Бороҕон улууһугар I Лөгөй нэһилиэгэр Дэрги диэн сиргэ
дьадаҥы киһи Наһаар Бөтүкүөп олорбута. Мин, Дүпсүн улууһугар
олордорбун даҕаны, кинилиин чугастык билсэр этим. Кини үчүгэй
быһыылаах-тутуулаах, орто уҥуохтаах, модьу-таҕа көрүҥнээх, хара
бараан дьүһүннээх ис киирбэх киһи этэ. Бөтүкүөптэр биир кыыс
оҕолоохторо эрдэ өлбүтэ. Атын уруу-аймах аҕыйах быһыылааҕа.

73