Page 18 - Алаатыыр Ала Туйгун 1 ч.

садыллар” диэн ыстатыйатыгар Роман Петровийы олонхоЬут быЬыытынан
эмиэ балай да киэнник арыйан кердербутэ. Мантан ордук Р.П.Алексеев
туЬунан кэпсиир, сырдатар кутгуеннээх улэ кун бугунугэр диэри сурулла илик.
Р.П.Алексеев бэйэтэ суруйтарбыт фольклорнай текстэриттэн кини
олонхоЬут уонна тойуксут, сээркээн сэЬэнньит, остуоруйаЬыт, чабырдахсыт,
ырыаЬыт, алгысчыт уонна оЬуокайдьыт быЬыытынан бары еттунэн дэгиттэр
дьодурдаада дьэнкэтик костер. Кини норуот поэтическай уонна прозаическай
жанрдарын дэгиттэр билэрэ уонна толороро. Ол эрээри Р.П.Алексеев дойдутун
дьонугар даданы, фольклористарга даваны олонхоЬут быЬыытынан ордук
биллэр. Кини “Алаатыыр Ала Туйгун” диэн ус уйэлээх, 49203 строкалаах
олонхото олонхоЬут тереебут норуотугар мин'элээх бэлэ§э, кэнэдэски
ыччаттарга кэриэЬэ, аман ehe диэн сыаналыахха сеп. Саха биллиилээх
эпосоведа И.В.Пухов бигэргэппитин курдук Р.П.Алексеев суруйтарбыт
олонхото бэйэтин кээмэйинэн аан дойдуга бэчээккэ тахсыбыт адыйах
ахсааннаах беден' героическай эпостары кытта тэнтгэ турар. Ол курдук
кээмэйинэн аан дойдуга бастакы миэстэ§э киргизтэр 550000 поэтическай
хоЬоонтон турар “Манастара”, иккискэ 200 тыЬ. строкалах Индия эпоЬа
“Махабхарата”, уйускэ “Шахнаме” (Ыраахтаадылар олохторо) диэн Фир­
доуси суруйбут поэмата аадыллар эбит буоллахтарына, Р.П.Алексеев суруй­
тарбыт “Алаатыыр Ала Туйгун” олонхото бэйэтин кээмэйинэн П.А.Ойуу-
нускай суруйбут “Дьулуруйар Ньургун Боотур” диэн олоихоттон балтараа
тегулунэн, Д.М.Говоров “Будуруйбэт Мулдьу Бедетуттэн” икки анаар
тегулунэн, И.Г.Теплоухов “Куруубай хааннаах Кулун Куллустууруттан” туерт
тегулунэн улахан.
Манна да§атан эттэххэ, биир эмиэ ус уйэлээх “Хаан Дьаргыстай” диэн
беден ологгхону XIX уйэ алта уонус сылларыгар фольклорист-этнограф
И.А.Худяков Дьааны олонхоЬутуттан суруйан турар. Иван Александрович
бу бэртээхэй айымньыны ким тылыттан суруйбутун ыйбатада. Кэлин этнограф
В.Л.Серошевскай “Якуты” диэн улэтигэр И.А.Худяков информаторын
Манчаарыны керсубутун, кини биир олонхону биир ый устата толоруоБун
туЬунан кэпсээбитин ахтар. Р.П.Алексеев олонхото уЬуйбут учуутала НаЬаар
Бетукуеп ерус тердуггэн тахсан иЬэн борокуокка, онтон салгыы Дьокуускайга
120 хонук устата туун аайы олонхолообугун туЬунан кэпсээн баар. Ол аата
саха олон хоЬуттара манасчыттартан итэдэЬэ суох уЬуннук-киэнник биир
олон хону толорор кыахтаахтара.
Р.П.Алексеев норуот уустаан-ураннаан, келуенэттэн келуенэдэ чочуйан
онорбут, тун былыргы эпическэй айымньытын кыра обо сааЬыттан
еЬуллубэт-селлубэт ейугэр хатаан сылдьыбыта, выдан былыргы тыллаах-
есгеех ырыалары-тойуктары, хастыы эмэ туЬумэхтээх алгыстары, бухатыыр-
дар сурдээх-кэптээх бэйэлэрин уонна кинилэр сырыыларын, айылБа уонна
олох далааЬыннаах-дарбатыылаах кестуулэрин куустээхтик, диринник
кердеруутэ олонхоЬут ураты талааннааБын туоЬулара. “Алаатыыр Ала Туйгун”
олонхо былыр даБДны чахчы учугэй айымньы буолан, уйэлэр усталарыгар
норуот кытаанах дьуулун тулуйан, елбет-суппэт дьуЬуннэнэн, биЬиги
кэммитигэр диэри весе чочуллан, тупсан кэллэбэ.
-14-