Page 23 - Алаатыыр Ала Туйгун 1 ч.

4. Охсуйуута бутэн, сырыытын-айанын ситэн, айыытын дьонун быыЬаан,
тереебут дойдутугар эргиллэр.
5. Кинини айыы дьоно, кун улуустара бары айхаллыы керсен, ыЬыах
ыЬан, улуу уеруу буолар. Онтон ыла, айыы аймахха эйэлээх, дьоллоох олох
эргийэр. Олонхону кииннээбит кыыс 050 туйгуна уонна уол 050 мургуна
холбоЬон, киЬи-cyehy терде буолан, уеруу-кетуу урдугэр олороллор.
Улуу олонэсо устуу бухатыыр уйэтин хабар, эпопея керун ун ылар, оччодо
бу схема эрийэ-буруйа, хат-хат барар. Этиллибитин курдук, олонхо
уобарастара киэн далааЬыннаах, улахан тумуллуулээх, гениальней образтар
буолаллар. Айыы улуу бухатыырдара: Алаатыыр Ала Туйгун, О50 Очуостаан,
Кыыс Ньургун, Тустуулаах Дьуруо Беде, Ардьамаан-Дьардьамаан уо.д.а. бары
оннуктар.
Алаатыыр Ала Туйгун — олонхо сурун геройа. Кини олонхо ус уйэтигэр
уЬуеннэригэр костер. Олоиходо кэпсэнэр айыы да, абааЬы да бухатыырдара
бары кинини кытта алтыЬан ааЬаллар. Алаатыыр Ала Туйгун ус дойдуга
уЬуеннэригэр аатырар-суолурар, тус-туЬунан албан-дьаЬах ааттаах бухатыыр.
Кини хорсун-хоодуот сырыыларыгар мифологическай даданы, фантастичес-
кай да тугэннэр элбэхтэр.
Холобур: бухатыырдар ыраах айаниа мохсодол, кыталык буолан кетуулэрэ,
айыы дьонун бэЬилэх, чоху онорон аччатыы, кистээЬин, о.д.а.
Ала Туйгун, Кун Келуонэй диэн айыы бухатыырын Уот Чупчурдантан
быыЬыыр. Кунду Куегэлдьини урун кемус келееске онорон Бэриэт
Бэргэннэ бырадар. Бэйэтэ ыран сылайан уеЬэттэн сууллан туспутугэр, туруук
таас хайа тааЬа тохтон баттатар. Араас уен-кейуур, кыыл-кетер сиэри
уемэхтэспит кэмигэр, уеЬээттэн Айыы Дапсалы бухатыыр туЬэн тириитин
сулэн, одуЬун, абааЬытын сурэдин-быарын илдьэ, бухатыыр туттар сэбин,
кэтэр куйадын, миинэр минэтин онорторо барар.
Олонхо иккис уйэтигэр Ала Туйгун ийэтэ Кыыс Ньургун елуу суолун
аЬан, уеЬэттэн Олуу Туллэмэй, аллараттан Ала Буурай диэн абааЬы
бухатыырдарын утары oxcyha сылдьалларыгар тубэЬэр. АбааЬы ааттаахтарын
елертеен, ийэтин быыЬыыр, елуу суолун туруук таас хайа онорон буелээн
кэбиЬэр. Ийэтэ уолугар эмиийин уутун иЬэрдэн, кууЬугэр куус эбэр уонна
бэйэтэ кыталык буолан дойдулуур. Айыы бухатыыра ийэтин эбэтэр сир-дойду
иччитэ Аан Алахчын эмиийин уутун истэдинэ, кууЬэ уон оччонон элбиир
диэн элбэх олонходо баар кестуу.
Р.П.Алексеев уол ийэтинээн керсуйуутун сурдээх куустээхтик ойуулуур.
Кыыс Ньургун уолугар Ала Туйгунна:
Кэннибэр хаалан
Кэнчээри ыччаты кэскиллиир
КиЬилээх эбиппин,
Оннубар хаалан
Уот оттор,
Унуохпун араиастыыр
Одолоох буолбуппун.
Албан ааппын
- 19 -