Page 20 - Алаатыыр Ала Туйгун 1 ч.

сир киэн киэлитигэр эргиллэн кэлиитэ ере кетедуллуулээхтик, уустаан-
ураннаан кэпсэнэр. Ала Туйгун муччургэннээх сырыылара, айыы аймадын
кемускэйэн охсуйуута салданан иЬэр.
Тумугэр, Чачыгыр Чуор атгаах, тыллаах-естеех Нарын Ньургустайтан уонна
Алаатыыр Ала Туйгунтан уоллаах кыыс терууллэр. Уолларын аата — Суланда
турадас аттаах Тустуулаах Дьуруо Беде, кыыстарын аата — Одо Ньургустай.
Олонхо иккис уйэтэ тумуктэниитигэр Ала Туйгун бухатыыр быЬыытынан
хорсун-хоодуот сырыылара кыайыы-хотуу кетеллеех тумуктэнэр.
Олонхо yhyc уйэтигэр Тустуулаах Дьуруо Беде кун сирин кемускэйэр,
айыы аймадын араначчылайар охсуйуута сайдар. Олонхо тумуктэниитигэр
Дьуруо Беде бухатыыр Нэлэмэн Куону ойох ылан дойдутугар Кун Тэгиэримэдэ
кэлэр. Кини балтын Одо Ньургустайы Одо Удаарын бухатыыр ойох ылан,
Киэн Тумарыкыга олохсуйаллар, мантан ыла орто дойду олодун аймаабыт
атааннаах-менуеннээх oxcyhyy уурайан, айыы аймадар теруур одо телке-
ленер, енер cyehy уескуур уйэтэ эргийэр.
Сырдык уобарастар хара куустэри кыайыылара дьон-сэргэ утуедэ, кэрэдэ
бадарыытын, сырдыкка тардыйыытын, кыргыйа суох эйэлээх олоххо
дьулуйуутун чопчу кестуутэ “Алаатыыр Ала Туйгун” олонходо итэдэ-
тиилээхтик бэриллибит. Олонходо аан дойду, айылда, кийи-аймах олодо-
дьаЬада тун былыргы саха кийитин ейунэн-санаатынан, кини тулалыыр
эйгэтигэр сыЬыаннаан ойууланар. Р.П.Алексеев олонхотугар кэнники кэм
дьайыыта орто дойдуга Чугдаарыкы тойон уобараБынан бэриллибитин ахтан
аЬарыахтаахпыт. Кини — Орто дойду бардам баайа. Чугдаарыкы бэйэтинэн
кер оностон керееру, аллараа дойду ааттаадын Куентэ бухатыыры ыБыахха
ыныртаран, айыы бухатыырдарын кытта курэстэйиннэрэргэ бардам санааны
ылынар. Айыы хаан аймахтара ону себулээбэккэ:
Хабараан сананы саиарыма,
Сэттээх тылы этинимэ,
Ол улуу кутуру
Аатын ааттаама,
Сурадын сураама,
Ол кэриэтин
Айын ат хаан аймахтарыттан,
Кун еркен уустарьггган
Кудэн беде куустээхтэрин,
Модун беде моонньоохторун
Мустаран адаланиын,
Ытык ыБыахта ыс
— диэн ун'эн-суктэн кердеБеллер.
Туора майгылаах, кэдэрги кэмэлдьилээх Чугдаарыкы кинилэр кер-
дейуулэрин ылыммат. Саха олонхоБуттара XIX—XX уйэ кирбиилэригэр
бэйэлэрин олонхолоругар социальнай сыйыаннаБыылары киллэрэн испит-
тэрэ, тыл дэгэтигэр холбоон, баай-бардам етге бар-дьонун тылын-ейун ис-
тибэт, ылыммат, таптаабытынан быйыыланар буолбутун себулээбэт матыып-
- 16 -