Page 102 - Иван Мигалкин Күн таммаҕын ыһыспыт дьылҕалар

СУРУЛЛУБАТАХ “БУУРҔА” ПОЭМА ТУҺУНАН
( Э с с е )

Саха литературатыгар саҥа күүһүн холонон эрэр биир
эмит эдэр авторга, баҕар, сүбэ-көмө буолуон сөп диэн,
сырдык санаанан салайтараммын, бу — суруллубатах
“Буурҕа” поэма туһунан кэпсиэхпин баҕарабын.
Ийэ сиргэ 40 сыл устата олорон, олох биэрэр үөрүүтүн,
хомолтотун да биллим, эт-хааммынан аһардым. Кэргэн-
нэнним уонна кэннибэр хаалларар кэнчээри ыччаттанным.
Сэниир дьон кырыы харахтарынан кынчарыйа көрөл-
лорүн, быстахха да баайсан, атаҕастаан баран, “кыайды-
быт-хоттубут” диэн киэмсийэ туттан туралларын эмиэ
биллим. Ол гынан баран, туох да диэбит иһин, киһи ба-
рахсан олоҕо наһаа кылгас. Үчүгэйдиин, куһаҕанныын бары
бииргэ суох буолуохпут турдаҕа...
Онон, бачча кылгас олохпор, бар дьоммор үлүскэн
үорүүнү үксэттэрбиэн, буорга түспүт бурдук сиэмэтин
курдук, аҕыйах ахсааннаах тороөбүт сахам норуотугар
кыра да туһаны оҥордорбун диэн санаалаах олорорум,
үлэлиирим олохпун уһатыа, үтүө өйдөбүлү хаалларан
үйэтитиэ диэн сырдык эрэллээхпин.
Бары хомолтону, атаҕастабылы аахсан, өс тутан — көмүс
күндү күнү-дьылы халтайга барыыры — олоххо корсөр
ыарахаттары киэҥ өйүнэн-санаанан, дириҥ билиинэн са-
таан туораабат эрээри, иэстэһэн ситиһэри бытархайдаһыы
курдук көрөбүн. Куһаҕан киһи өрүү куһаҕанынан сылдьы-
бат, кинини кэм-кэрдии Үрдүк дьүүлүгэр син биир туруо-
рар. Билигин буолбатаҕына, кэлин...
Дьиҥ иһигэр киирдэххэ, үчүгэй дьон элбэҕиэн! Арай,
хомойуох иһин, биһиги тыыннаахтар — ону буолуохтаа-
ҕын курдук санааммыт таба көрбөппүт, ситэ сыаналаабап-
пыт. Төттөрүтүн, куһаҕаны хасыһан да тураммыт була
сатыыбыт... Оттон куһаҕан киһи, олоҕу билэн иһэн көрдоххө,
олус аҕыйах. Сорох ардыгар, суот туорахтарынан оонньуур
кэриэтэ, ааҕан лаһырҕатабыт: ол киһи — арыгыһыт үһү,
ол киһи — кэргэниттэн атыҥҥа хонор үһү, барыта “үһү”
диэн бэйэтин туһугар олус “күүстээх” тылынан киһини
холуннаран, куһаҕан дэнэр киһини бэйэбит кэмэ суох эл-
бэттэхпит ити! Бу ааспыт олохпут биир куһаҕан үөрүйэҕэ.
Сүгүн-саҕын үлэлээбэккэ наар хобу-сиби таһа, кыһыл ты-
лынан кумахтан өтүүнү хата да сырыттар, ол киһи хам-
наһын аахсар, аччыктаан өлбөтүн билэр... Онон, тустаах
үлэтинэн дьарыктаммакка, иллэҥэ бэрдиттэн дьону орду-
гургуур, ордурҕааһынтан хоп-сип кынаттанан дьоҥҥо-сэр-
гэҕэ тилийэ көтөр...

98