Page 49 - Норуоттан тахсыбыт талаан

Талааннаах худуоһунньук Т.В.Аммосов олоҕун уонна 40 сыллаах
айар үлэтин, дойду араас куораттарыгар ыытыллыбыт быыстапка-
ларга кыттыытын көрдөрөр анал монография да, киэҥник ыры-
ган суруллубут үлэ да суох. Терентий Васильевич туһунан бэрт
кылгастык искусствоведтар И.А.Потапов, В.Х.Иванов—Унаров,
Т.П.Тишина прикладной искусство туһунан уопсай хабааннаах
үлэлэригэр холобурга аҕалбыттар уонна үбүлүөйүн көрсө хаһыак-
ка, сурунаалга ыстатыйа суруйбуттарын туһанным.
Көмө матырыйаалынан муосчут Т.В.Аммосов дьиэ кэргэттэрэ
В.А.Протодьяконов—Кулантай аатынан литературнай комплекска
биэрбит аҕаларын туттубут мала-сала, уһаммыт тэрилэ, оҥорбут
оҥоһуктара, хаартыскалара буоллулар. Маны тэҥэ, Т.В.Аммосов
олоҕун араас түгэннэрин сырдатар туһуттан кини кыыһыттан,
филологическай наука кандидата Р.Т.Аммосоваттан, биир дойду-
лааҕа, билигин Бороҕоҥҥо олорор 89 саастаах ытык кырдьаҕас
Ф.Н.Аммосовтан, аймахтара, Чараҥ олохтооҕо А.Н.Крыловаттан,
Саха АССР культуратын үтүөлээх үлэһитэ А.А.Бурцевтан ахтыыла-
ры ыллым. Реферат сыалынан-соругунан чаҕылхай талааннаах
биир дойдулааҕым Т.В.Аммосов олоҕун уонна айар үлэтин били-
һиннэрии буолар.

II. 1. САХАААР ХАҺААҤҤЫТТАН МУОСТАН АЙАР БУОАБУТГАРАЙ?
Муоһу кыһан оҥоруу — бу уус-уран оҥоһук биир саамай уустук
уонна көрөргө кэрэ көрүҥэ. Искусство бу көрүҥэ ордук Холмогоры
диэн улуу М.В.Ломоносов төрөөбүт сиригэр уонна Чукоткаҕа
сайдыбыт. Онно, муора биэрэгэ буолан, морж аһыытын кыһан
оҥороллор эбит.
Биһиги Сахабыт сиригэр муоһу кыһан оҥоруу сайдыбыт төрүө-
түнэн аан дойдуга бэрт сэдэх, күндү матырыйаал — мамонт муоһа
дэлэйдик көстөрө буолар. XVIII—XIX үйэлэргэ ирбэт тоҥноох
Хотугу Муустаах муора кытылыттан сылын аайы ортотунан 1500
буут мамонт уҥуоҕун, 200—250 устуука мамонт аһыытын булан
Россия арҕаа куораттарыгар, онтон салгыы Европа дойдуларын
рыногар таһаллара. Ол гынан баран, төһө да мамонт муоһа элбэҕин
иһин, муос оҥоһукгар XVIII үйэтгэн бэтгэх бэрт сэдэхтик көстөллөр.
“Сахалар хаһааҥҥыттан муоһу кыһар, күннээҕи олохторугар
туттар буолбуттарай?” — диэн ыйытыыга билигин да чуолкай хоруй
бэриллэ илик. Арай маннык ис хоһоонноох икки барыл баар:
1. XVII үйэ инниттэн, ол эбэтэр нууччалар Саха сиригэр
кэлиэхтэрин иннинэ, муоһу тутталлара.
2. XVII үйэ кэнниттэн — Холмогоры муосчуттарын сабыдыа-
лынан сайдыбыта.