Page 111 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭРТҮҮҺҮН нэһилиэгэ

Иванова Варвара Ивановна
Мин 1944 с. атырдьах ыйын 10 күнүгэр Уус Аддан удууһун
Хоро нэһидиэгин Хатыҥ Сыһыы бөһүөдэгэр Туора Сыһыы диэн
кыракый адааска 6 оҕолоох ыадга төрдүс оҕонон күн сирин көр-
бүтүм. Аҕам Протодьяконов Иван Андреевич, ийэм Ширяева
Марина Иннокентьевна диэн этилэр.
Аҕабыт, үөрэҕэ суох буолан, холкуоска ыраах айаҥҥа сыл-
дьан, таһаҕас таһыытыгар өр сылларга олус таһаарыылаахтык
үлэлээбит киһинэн буолар. Ол курдук, Кэбээйинэн, Алданынан,
Ааллаах Үүнүнэн сылдьыталаабытын туһунан кэпсиир буолара.
Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар тыылга күүһүн харыс-
таабакка үлэлээбит. Тиксиигэ балыкка үлэлээбит. Бу иһин 1947
сыллаахха «1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр кил-
биэннээх үлэтин иһин» Сталин төбөлөөх мэтээлинэн наҕараадаламмыт.
Ийэбит олус эдэр сааһыгар эмискэ ыалдьан өлөн хаалбыта, инньэ гынан, аҕабыт 6
оҕоҕо соҕотох хаалбыта. Аҕабытын ийэ оҥостон, оҕо сааспыт олус ыараханнык ааспы-
тын өйдүүбүн.
Оччотооҕу холкуос үтүө санаалаах туруу үлэһит дьоно күүс-көмө, өйөбүл буоланнар,
биһиги дьон буоларбыт туһугар туох баар күүһүн, кыаҕын барытын түмэн, сүөһүтүн
көрөн-харайан, ыал аатын ылан олорбуппут. Аҕабыт айылҕаттан бэриллибит мындыр
уус этэ. Кини туппута, уһаммыта барыта уурбут-туппут курдук ис киирбэх, бигэ-таҕа
хаачыстыбалаах буолара. Кини туппут киэҥ түннүктэрдээх, үрдүк улахан дьиэлэрэ
Сыырдааҕы киэргэппиттэрэ. Ол иһин, оччотооҕуга хайа харчы кэлиэй, эккэ, арыыга
үлэлээн, биһигини аччыктаппатаҕа. Дьон тэҥинэн сүөһүлээх-астаах этибит. Кэнники
кырдьан да баран, дьиэтигэр олорон ыалларга араама, холуода, аан оҥороро. Биһиги
аҕабыт иккитэ олох олорон, 7 оҕолонон аҕа дьолун билбитэ. Оҕолорутар истиҥ, сылаас
сыһыаннааҕа, сытыары-сымнаҕас майгылааҕа, көнө, чиэһинэй дууһалааҕа. Хаһан да
мээнэ солуута суохха сэмэлээбэт, мөхпөт буолара. Биирдэ да кини илиититтэн таһыл-
лан, мөҕүллэн, кинини хомоппуппутун өйдөөбөппүн. Биһигини барыбытын үлэһит
дьон буоларбыт туһугар сыралаһан ииппитэ.
8 сааспын туолан баран, ньолобуой кылааска үөрэнэ киирбиппин өйдүүбүн. Туох
улахан таҥас-сап кэлиэй, сороҕор эдьиийим таҥаһын уларсан кэтэрим. Октябренок,
пионер үрдүк аатын ылан, кыһыл хаалгыс баанан, комсомол кэккэтин хаҥатан, ос-
куолатааҕы сылларым ырыа-тойук аргыстаах ааспыттара.
Биһиги кыра эрдэхпитинэ, хас да ыал буолан, дьукаахтаһан олорор этибит. Саха
оһоҕун күнү быһа хардаҕас маһынан оттон, ол суоһугар күөс өрөн, уочарата суох ким
күөһэ буспутунан, хаһан баҕарар аһаан-сиэн үлэлии бараллара быһыылааҕа. Урукку
кэм ийэлэрэ барахсаттар, төһө да ыарахан үлэҕэ сырытталлар, биирдэ да сылайбыт-
элэйбит быһыыларын киһиэхэ мээнэ биллэрбэт кытаанах санаалаах этилэр. Олус
иллээх-эйэлээх ийэлэр, эбэлэр баалларын умнубаттык өйдүүбүн. Ол курдук, туох эмэ
сонун астаннахтарына, дьиэ кэргэн төһө да элбэх оҕолоох буоллаллар, ылсан-бэр-
сэн, наһаа истиҥ санаалаахтарын умнубаппын. Киһиэхэ кыра да наада буолара элбэх
буоллаҕа дии.
Биһиги улаатан истэхпит аайы дьиэ иһигэр үлэҕэ кими да матарбакка барыларыгар
сүбэ-ама, көмө буолан, оҕо көрсөн көмөлөһөрбүт, ол иһин биһиэхэ хаһан да куһаҕаны
оҥорботох, биирдэ да мөхпөтөх ийэлэр барахсаттары умнубаппын.
Бөдөҥсүтүү кэмигэр кыра холкуостар холбоһоннор, биһиги дьиэ кэргэн Хатыҥ
Сыһыыттан Сыырдаахха «Победа» холкуоска биэс киһи биир оҕус сыарҕатынан көһөн
кэлбиппит. 1953 сыллаахха үтүө санаалаах холкуос бэрэссэдээтэлэ Петр Петрович Да-
нилов, Сыырдаах күөлүн үрдүгэр олус үчүгэй миэстэҕэ сир биэрэн, саҥа дьиэ тутган
киирбиппит.

107