Page 123 - Сэрии кэмин оҕолоро 1 кинигэ

БЭРТҮҮҺҮН нэһилиэгэ

лор киинэ оҥостон көрөрбүт. Былыргы оҕолору хаһан да иллэҥ оҥорботторо, ньирэйи
түөртэ хомуйаҕын, күҥҥэ иккитэ-үстэ түптэ оҥоруута, уу баһыыта, сэппэрээтэр суу-
йуута. Кыстыкка кыһын хотоҥҥо тымтык тутуута, саах күрдьүүтэ. Сэтгэ сааспыттан
наар хотоҥҥо сылдьыспытым.
Оскуолаҕа аҕыспын туолан бараммын, 1949 с. Хаарты начальнай оскуолатыгар ньо-
лобуой кылааска киирбитим. Отучча оҕолоох, түөрт кылаастаах оскуола. Оскуолаҕа
киирэрбитигэр ааппытын, сааспытын эрэ билэр этибит. Ньолобуой кылааска бастакы
учууталым Анна Никифоровна Егорова диэн эдэркээн кыыс этэ. Учууталым миигин
олох оҕотун курдук таптыырын билигин даҕаны күндүтүк саныыбын. Ол сыл дьуолка
баарын саҥа билбитим. Ол иннинэ дьуолка диэни сураҕын да истибэт этибит. Саҥа
дьылга дьуолка аттыгар туран хоһоон аахпыппар, үс дьуолка оонньуура, үс кэмпиэт
биэрбиттэрэ, онно бу үөрбүппүн. Ол оонньуурбун харыстаан өр илдьэ сылдьыбытым.
Оскуолаҕа начальнай кылааһы бүтэрбитим. Сылаабай буоламмын, киэһээҥҥи оскуо-
лаҕа Бороҕоҥҥо бар диэбиттэрин, төрөппүттэрим ыыппатахтара. Онон оскуолаттан
тохтообутум. Уон биир сааспыттан окко эһэбин батыһан, биригээдэҕэ уһун сайыны
быһа үлэлиирим. Дьэ, онно буһуу-хатыы баара. Үс оҕонньору батыһа сылдьан, бугул
түгэҕин харбыырым. Наһаа да сылайарым, наһаа да салҕарым. Сарсыарда эрдэттэн
киэһэ уон биир чааска диэри ходуһаҕа сылдьарбыт. Саатар, кэпсэтэр биир да оҕо суоҕа.
Тэһийбэккэ испэр киҥинэйэн ыллыырым. Оҕонньоттор табахтыыр кэмнэригэр бугул
түгэҕэр сытан, начаас утуйан ыларым. Дьиэбэр бараары ардаҕы кэтэһэрим. Уон биэс
сааспыттан холкуоска сүөһү үлэтигэр бастаан борооску көрөн кыстаабытым, онтон кэн-
ники ынахтан ньирэйи араарар ньыма кэлэн, (таатталар бачыымнарын өйөөн) телятни-
ца биир ыйдаах курсугар Суоттуга киирэн үөрэнэн, телятница буолбутум. Онтон наар
ньирэй көрөөччүнэн үлэлээбитим. Ол үлэлээн, ньирэйи 100 бырыһыан тыыннаахтыы
иитэн, икки сыл субуруччу икки тыһы ньирэй бириэмийэ ылбытым. Ол үлэлии сыл-
дьан, олоҕум аргыһын Данилов Петр Васильевиһы көрсүбүтүм. Зоотехник идэлээх
эдэр уол Бэрт Ууһун Таампара сайылыгыттан төрүттээҕэ. Билсэн ыал буолбуппут. Мин
оччолорго 18-таах этим. Алта оҕоломмуппут: 4 уол, 2 кыыс. Кэргэним эдэр сааһыгар
I группалаах инбэлиит буолбута. Отут сыл олорон баран, 63 сааһыгар олохтон туораа-
быта. Оҕолорбун бэйэм ииппитим. Сыырдаахха көһөн кэлэн баран, 28 сыл дьааһыла
саадка ясельнай группаҕа үлэлээбитим. Үлэлээбит сылларым тухары төһөлөөх оҕону
көрбүппүн бэйэм да билбэппин. 1964 сылтан 1992 сылга диэри наар ясляҕа үтүө суо-
бастаахтык үлэлээбитим. Ол үлэлээн, «Үлэ бэтэрээнэ» уонна «Оҕо иитиитигэр кил-
лэрсибит кылаатын иһин» бэлиэлэринэн, элбэх грамоталарынан наҕараадаламмытым.
Нэһилиэк Бочуоттаах олохтооҕо буолбутум. «Сыана бэтэрээнэ», «Уус-уран самодея-
тельнось актыыбынай кыттыылааҕа» бэлиэлэринэн, «Ийэ буолуу» II степеннээх, «Сэ-
рии сылын оҕото» мэтээллэринэн наҕараадаламмытым.
Сэрии саҕаланыытыгар мин саҥа олорон эрэр оҕо үһүбүн. Онон улахан өйдөбүл
миэхэ суох. Дьонум кэпсииллэринэн, миигин иччитэх дьиэ оҕолообут үһү. Ийэм
кэпсииринэн, 1941-42 сылларга сарсыарда үлэҕэ баралларыгар тимир бүлүүһэҕэ лэп-
пиэскэ тоорохойо, тимир куруускаҕа үүт эбэтэр уу хаалларан бараллар эбит. Киэһэ
кэлэллэригэр барыта кураанах буолара үһү. Кыыспытын киирэн, абааһы куттааба-
тын диэн, ааннарын сиппииринэн баттатан бараллар эбит. 1945-46 сылларга кыайыы
буолбут диэн кэпсэтэллэрин өйдүүбүн. Биһиэхэ аҕыйах ахсааннаах киһи эргилли-
битэ. Оччотооҕу биһиги холкуоспутуттан сэрииттэн ордон кэлбиттэртэн битигин биир
да тыыннаах киһи суох. Мин аҕам бииргэ төрөөбүт быраата сэрии толоонугар 20-лээх
киһи өлбүт. Уҥуоҕа Орловскай уобаласка хараллыбыт. Протопопов Серафим Михай-
лович диэн эбитэ үһү.
Улахан уолум Уйбаан Бөтүрүөбүс икки оҕолоох: уоллаах кыыс. Уола эдэр сааһыгар
күн сириттэн күрэммитэ. Кыыһа билигин Сыырдаахха Копыриннар дьиэ кэргэн ийэ-
тэ, үс кыыс оҕолоох олороллор. Аня интэринээккэ иитээччинэн үлэлиир, кэргэнэ Вася
кыра оҕотун көрөн олорор. Уйбаан пенсияҕа тахсан олорор, идэтинэн суоппар.

119