Page 174 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Үлэни кытта дьүөрэлэспит сирдээҕи дьол
Сэрии кэмин оҕолоро Иван Иванович, Евдокия Егоровна дьиҥ-чахчы
үлэҕэ эриллэн олох оскуолатыгар буспут-хаппыт дьон. Лыткиннар итинник
үлэлии олорон 1964 с. үс оҕотун кытта Лөгөй нэһилиэгин киинигэр, Кэптэ-
нигэ көһөн киирбиттэрэ. Онно урукку колхуос, “Сайдыы” (Эрбэһин) диэн
учаастагар И.И.Лыткины биригэдьииринэн анаабыттара. Биригэдьиир бу да
биригээдэҕэ үлэтин оҥкулун уларыппатаҕа. Кини үлэһиттэр этиилэрин үөһээ
салалтаҕа өрүү туруорсара уонна ол туруорсубутун ситиһэ сатыыра. Бырабы-
лыанньа мунньаҕар Уйбаан үлэ итэҕэһин-быһаҕаһын аһаҕастык этэрэ, бэйэтэ
туспа көрүүлэрдээх буолара. Ол иһин сорох салайааччылар, сымнаҕастык
эттэххэ, кинини “өйдөөбөт” этилэр.
Уйбаан үлэлиир кэмигэр “Сайдыы” учаастага атаҕар туран, үлэтэ-хам-
наһа дьэ биллэн эрдэҕинэ, колхуос парткомун сэкирэтээрэ Афанасий Нико-
лаевич Петухов кэлэн: “Кэптэнигэ сүөһү биригэдьииригэр табыллыбатыбыт.
Баран үлэлээн көрбөккүн дуо?” — диэн көрдөһөр курдук дьаһайбыта.
Кэптэни биригээдэтэ быыкаа “Сайдыы” учаастагын курдук буолуо дуо?
Бөһүөлэк арҕаа өттүгэр ыанньык сүөһү турар түөрт улахан хотоно баара.
Маны таһынан, халдьаайыга үс хотоҥҥо субай сүөһүнү кыстаталлара. Бу
хотоннору барыларын кэрийэн, үлэһиттэри хас биирдиилэрин кытта бил-
сэн, кинилэр үлэлэригэр уонна дьиэлэригэр-уоттарыгар туох кыһалҕалаахта-
рын билэн, ону туоратарга үлэлэһии биригэдьиир биир сүрүн сыала этэ.
Оттон өрүү үлэһит илии тиийбэт, сүөһү аһа кырыымчык сылларыгар үлэ
былаанын толоруу, ол былааны толоттороору үлэһиттэри аттаран туруоруу
ылбычча дьыала буолбатаҕын, билигин үлэлээбит эрэ дьон билэн эрдэхтэрэ.
Холбоһуктааһын маннык балысхан ситиһиилээх үлэтигэр биригэдьиир
И.И.Лыткин үтүөтэ-өҥөтө кырата суох. Кэлин сопхуос да буолбутун кэннэ
наар былааны эккирэтэн, пятилеткалары болдьоҕун иннинэ толорор дьүк-
күөрдээх үлэ ыытыллара. Ол туһунан кэпсииригэр Иван Иванович үлэһиттэ-
рин эмиэ үтүө тылынан ахтар:
— Сүөһү үлэтин үксүн, оскуоланы саҥа бүтэрбит оҕолор тутан олорбут-
тара. Мин үлэлиир кэммэр “Оскуола-производство-үрдүк үөрэх” ыҥырыы-
нан элбэх оҕо үлэлээбитэ. Кыргыттар биирдии бэйэлэрэ 25 ынаҕы көрөллөрө.
“Комплекснай” диэн ааттанар хотоннорго автопоилкалаах уонна электро-
дойкалаах этэ. Үлэлэригэр чэпчэтии диэн ол эрэ этэ. Баара-суоҕа 17-18 саас-
таах кыргыттар 25 ынах иигин-сааҕын да күрдьүүтүгэр сөп буолаллара. Ол
курдук күһүн хотоҥҥо киирэн баайыллыбыт сүөһү, хотонтон саас уу-хаар
тахсыбытын кэннэ биирдэ тахсара. Аны үүт былаанын толортороору хастыы
эмэ туонна көөнньөрбөнү эт илиилэринэн тастаран аһаттарарбыт. Онон сүөһү
көрөөччүлэргэ ноҕурууска үтүмэн. Хотоҥҥо киирэ сылдьан, оҕолору аһым-
мытыҥ иһин хайыаххыный, былаан туолуохтаах. Дьаһал оннук буолара. Икки
сыл үлэлээбит оҕо үөрэххэ туттарса барара. Биллэн турар, үөрэнэ барбыттар
бары кыайан киирбэт этилэр. Өскөтүн төннөн кэллэҕинэ, ол оҕону ирдэһэн
эмиэ үлэҕэ ыларбыт. Үлэһит илии оннук тиийбэт этэ.
Кэпсэтиибит кэмигэр отут сыл устата орто сүһүөх салайааччынан үтүө
суобастаахтык үлэлээбит Уйбаан Уйбаанабыстан, сопхуостар тоҕо ыһыллы-
быттарын, былааннаах экономика туох сыыһалааҕын ыйыталаһабын. Ону
киһим барытын саас-сааһынан быһааран биэрдэ:
— Итиннэ биричиинэ элбэх. Онтон сүрүн өттүлэрэ маннык диэххэ сөп.
Бастакынан, сүөһү аһа-үөлэ тиийбэтин (сүрүннээн от аһылык) үрдүнэн,
аҥаардастыы былааны эрэ эккирэтэн, кыаҕы таһынан сүөһү иитэрбит. Сүөһү
айаҕын уотурбанан, бурдугунан бүөлүү сатыырбыт. Дьиҥэр, сүөһү аһа от
170