Page 169 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара
P. 169
Кэлин улаатан да баран сибээспитин быспаппыт, куруук билсэ сылдьа-
быт. Миигин 1951 с. “нулевой” кылааска үөрэттэрэ Мүрү оскуолатыгар кил-
лэрбиттэрэ. Оччолорго дойду үрдүнэн сэрии алдьаныытыттан оһорунуу сыл-
лара этэ. Оройуоҥҥа, республикаҕа даҕаны олох тупсуута 1960-1970 сс. диэри
салҕаммыта. Мин Мүрү орто оскуолатыгар 1951-1962 сс. үөрэнэн ситии-хотуу
аттесстатын ылан олох киэҥ аартыгар тахсыбыппыт. Биһиги көлүөнэ онус
кылааһы бүтэриэхпитигэр диэри сиэрэй хаатыҥканан, күрүҥ өҥнөөх тэлэги-
риэйкэнэн сылдьыбыппыт. Уһулуччу мааны таҥастаах-саптаах оҕо суоҕа.
Оскуолаҕа үөрэнэр сылларбытыгар Мүрүгэ интернат баар буолан
Дүпсүнтэн, Найахыттан, Тандаттан, Уус-Күөлүттэн, Кэптэниттэн, Бээрийэт-
тэн, Өнөртөн уо.д.а. кырыы нэһилиэктэртэн элбэх оҕо үөрэммитэ. Кинилэр
үгүстэрэ интернакка уонна ыалларга олорон орто оскуоланы бүтэрбиттэрэ.
Нэһилиэктэртэн кэлэр оҕолорго үгүстэригэр астара-таҥастара тиийбэтиттэн
(сорохторо сэрии содулугган тулаайах хаалан) кыһалҕаны билэн, үөрэххэ олус
тардыһыылаах буолан ситиһиилээхтик үөрэммиттэрэ. Алын сүһүөх кылаас-
тар үөрэнэр куорпустарыгар икки симиэнэнэн аҕыстыы кылаас буолан үөрэ-
нэрбит. Оччолорго үөрэх министерствотын дьаһалынан 36-42 диэри оҕону
биир кылааска үөрэтэллэрэ. Үөрэх күүстээх ирдэбилинэн сылын аайы үөрэ-
нээччи кылааска хаалыыта, биир кылааска хат-хат үөрэниитэ да элбэҕэ.
Биһиги 5-7 кылаастарга Томтортон көһөрүллэн киирбит Мүрү орто ос-
куолатын иккис куорпуһа диэн ааттанар дьиэҕэ үөрэммиппит. Иккис сме-
наҕа киэһээ чүмэчи уотунан үөрэнэрбит, паартаҕа чэрэниилэбит тиийбэт.
Уруучукабыт бөрүөтүн иннибитигэр эбэтэр кэннибитигэр олорор оҕолор чэ-
рэниилэлэригэр уган суруйарбыт. Ол курдук учебник эмиэ тиийбэт, улар-
сыһа сылдьан ааҕан уруоктарбытын үөрэтэбит. Аны дьиэбитигэр үгүспүт
эмиэ чүмэчинэн эбэтэр кыраһыын лаампа сырдыгынан уруок ааҕар этибит.
Кыра уонна орто кылааска үөрэнэр оҕолор физкультура уруогар оскуолабыт
киэн' көрүдүөрүгэр үөрэнэрбит. Оччотооҕу оҕолор олох кыһарҕаныгар кыһа-
рыллыбыт буоланнар, үөрэххэ, сырдыкка олус тардыһаллара, үгүстэр кы-
һаллан үөрэнэллэрэ.
Биһиги аҕабыт 1960 с. диэри Мүрү орто оскуолатыгар дириэктэринэн,
ийэбит 1970 с. диэри алын сүһүөх кылаастар учууталларынан үлэлээбиттэрэ.
Аҕабыт сүүрэн-көтөн спортсааланы уонна үлэ мастерскойун ититэр систиэ-
мэлээн үлэҕэ киллэртэрбитэ. Дьэ ити курдук оройуоҥҥа оскуолалар материаль-
най хааччыллыылара да, үөрэтии да тупсан барбыта. Оччолорго Союз киин
уобаластарыттан ордук нуучча тьшыгар уонна литературатыгар, омук тылыгар
учууталлар үлэлии кэлитэлээбиттэрэ. Ол курдук, Корнеева-Готовцева Анто-
нина Петровна омук тылыгар, Залипаева-Васильева Ида Евгениевна физи-
каҕа, Хохлунова Нина Степановна үрдүкү кылаастарга физикаҕа, Можайс-
кая-Максимова Светлана Елисеевна математикаҕа, Зеленкина Галина Сергеев-
на географияҕа үөрэппиттэрэ. Кинилэртэн үгүстэрэ биһиги Сахабыт сирин
иккис төрөөбүт дойду оҥостон ыал-уруу буолан, оҕо төрөтөн, сорохторун
көмүс уҥуоҕа Уус-Алдан улууһугар көтөҕүллүбүтэ. Киэн туттабыт чиҥ билии-
ни, үтүө өйү-санааны сахпыт, биһигини иитэн-такайан киһи-хара оҥорбут
күндү учууталларбытынан.
Биһиги, сэрии сылларын оҕолоро, үгүспүт үөрэхтээх, үлэһит үтүөтэ буол-
лубут диэн киэн тутта кэпсиэххэ сөп. Мүрү орто оскуолатын бүтэрбит мин
көлүөнэм дьоно быйыл 2012 с. үйэ аҥаардаах үбүлүөйбүтүн бэлиэтиэхпит.
Бу кэрэ-бэлиэ күҥҥэ оскуолаҕа үөрэммит-иитиллибит сылларбытын иһирэх
тылларынан ахтан өйдөбүнньүк кинигэбитин күн сирин көрдөрөн, оскуола-
бытыгар бэлэх уунабыт. Мүрү орто оскуолатын 1962 с. 23 буолан бүтэрбип-
пит, хомойуох иһин, 6 киһибит олохтон эрдэ туораатылар. Баар выпусник-
165
