Page 223 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара
P. 223
буолан олороллор. Сэрии кэминээҕи олоҕу Устинья Яковлевна маннык кэп-
сиир:
- Оччолорго мин Тандаҕа үөрэнэммин бастакы кылааһы бүтэрбит 10
сааспын туолбут оҕобун. Сэрии буолбутун Үөһээ үрэххэ олорон иһиттибит,
хайа эрэ ааһан иһэр ыалдьыт кэпсээтэ. Мин сэрии сураҕын истэн баран
куттанан, ийэм улаҕатыгар састым. Хайдах эрэ сэрии манна кэлиэх курдук
саныыбын быһыылаах. Тута кэриэтэ бастакы хомуурга эдэр дьону, биирдии,
иккилии-үстүү оҕолоох ыал аҕаларын ылаттаатылар. Биһиги аймахпытын
Николаев Митрофан Николаевиһы, аттынааҕы ыалбытыттан Кривошапкин
Егор Прокопьевиһы бастакы хомуурга ыҥырбыттара. Иккиэн эргиллээхтээ-
бэтэхтэрэ. Ити курдук “Пятилетка” холкуос дьоно Миитэрэй Софронов,
Өлөксөй Готовцев эмиэ барбыттара. Аҕам холкуоска сылгыһыттыыр, ийэм
ыанньыксытынан үлэлиир. Сэрии иккис сылыгар уот кураан сатыылаата.
Аны аҕабытын үлэ фронугар балык булдугар ылан бардылар. Биһиги биир
тиҥэһэ ынахтаахпытын сүтэрэн кэбистибит. Ийэм үлэтин быыһыгар хас да
күн көрдөөтө да, булбата.
Кэлин ороспуонньуктар сиртэн ылан барбыттар диэн быһаардылар. Ти-
ҥэһэбит кыра да буоллар үүт биэрэр этэ, ийэм үлэлиир буолан кини нуорма
бурдугар үүппүтүн эбэн үссэнэн олорбуппут. Ынахпыт суох буоларын кытта
тута аччыктаабытынан бардыбыт. Тохтубут сиэмэни хомуйары боболлор,
кистээн кутуйах ордуутун хаһабыт. Онно бурдук туорааҕын буллахпытына
хатаран баран, суорунаҕа түүн тардабыт. Мин кууллаах сылдьан үрэхтэн үөрэ
ото, кииһилэ хомуйабын. Ол сырыттахпына сири-дойдуну барытын ньири-
лэтэн илинтэн арҕаа уонунан сөмөлүөт ааһар. Кэлин биллэххэ, Эмиэрикэ
судаарыстыбатын сөмөлүөттэрэ биһиэхэ көмөлөһө диэн бараллар эбит.
Иккис кылааска эмиэ Тандаҕа үөрэнним. Аҕам сааһыт бэрдэ этэ, соло
булан сааланнаҕына хайаан да илии тутуурдаах, өттүк харалаах кэлэрэ. Күһүн
миигин оскуолаҕа илдьэригэр (ити 1942 сыл, балыкка барыан эрэ иннинэ)
олорор ыалбар Аргунов Николай Федоровичтаахха хас да кус кэһиилээх ти-
ийбиппит. Мин ыал тусаһатыгар киирэрбэр, үс үүт бүтэй алын маһынан
кыбыллан киирэн иһэн атаҕым сиргэ тиийбэккэ сууллан түспүтүм, оннук
кыра киһи этим. Ийэлээх, аҕалаах буоламмын интернакка ылбаттар, дьонум
бастаан утаа сиирбэр лэппиэскэ, хааһылаан сиирбэр бурдук сыыһа өйүөлүүллэ-
рэ. Хааһы оҥосторго кыра чугуун иһиттээҕим, онно ууга хас ньуоска бурдугу
кутарбын этэн ыыталлар. Ол эппиттэриттэн ордук ньуоска бурдугу адьас
куппаппын, өрөбүлтэн өрөбүлгэ диэри тиэрдэр соруктаахпын. Дьэ ол иһин
үксүн аччык сылдьабын, өрөбүлгэ дьиэбэр тиийдэхпинэ ийэм тугу эмэ астаан
аһатыа диэн санаалаахпын. Ол хааһы оҥостубут чугуунум өргө диэри Тиит-
Арыы музейыгар турбута, кэлин көстүбэт буолбут этэ.
Субуота киэһэ үөрэхпититтэн бүтээт дьиэбитигэр Үөһээ үрэххэ барабыт.
Дьиэбит Тандаттан 23 биэрэстэ ыраах сир, ону кыра кыргытгар сатыы барабыт.
Тиит-Арыы оҕолоругар дьиэлэрэ чугас диэн ымсыырабыт. Аргыстарым Евдо-
кия Неустроева, Софронова уонна Матвеева Ааналар. Бары да аччык аҥаардаах
сылдьар оҕолор туох сэниэлээх буолуохпутуй?! Өктөөп бырааһынньыгар уһун
өрөбүлгэ дьиэбитигэр кэлэн истэхпитинэ Дуунньабыт суолга утуйан хаалар. Ону
сынньатан, кыратык сытыара түһэн баран, уһугуннаран илдьэ барабыт.
Ити курдук Тандыгы үрэҕин, Үөһээ үрэх уутун-хаарын кэһэн, тонон-
хатан Танда оскуолатыгар кэлэбит. Саас биирдэ быһалаары ууга түһэ сырыт-
тыбыт. Көһүөкээн диэн муҥхаланар обургу күөллээх сир баар, дьиэбит ман-
тан биэс биэрэстэ. Күһүөрү кыһын быһыылааҕа, биирдэ бу сиргэ кэлбиппит
кэннэ халлааммыт эмискэ сырдыы түстэ, от-мас, суол-иис барыта көстө
түспүтэ. Биһиги үөрүөхтээҕэр куттанныбыт быһыылааҕа, сэниэбит баары-
219
