Page 349 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Олох хаамыытын кытта тэҥҥэ хардыылаан

Ааспыт үйэ тоҕус уонус сылларын саҥаларыгар олохпут укулаата тосту
уларыйбыта. Уопсай үлэҕэ ким тугу сатыырынан, эбэтэр үөһээ салалта дьа-
һайарынан эрэ үлэлии үөрэммит үгүс дьон муммут кус оҕотун курдук буол-
буттара. Бу ордук тыа сирин олохтоохторугар биллибитэ. Совхоз хотонугар
сүөһү сааҕа таһааран, от киллэрэн, ынах ыан, субай сүөһү, сылгы көрөн
хамнас аахса сылдьыбыт дьон биир күн үлэтэ суох туран хаалбыттара. “Дьиикэй
ырыынак” диэн ааттаммыт кэм кэлэн, тэрилтэлэргэ үлэлиир да дьон хастыы
да ый харчы диэни көрбөт буолбуттара, элбэх тэрилтэ мон курууттаан үлэ-
һиттэрэ эмиэ илиилэрин сиэптэригэр уктубуттара.
Николай, Матрена Москвитиннар ыал буолуохтарыттан төһө да оройуон
киинигэр олордоллор, саха дьонун сиэринэн биир ынаҕы, биир борооскуну
сыл таһааран сүөһүлээх ыаллар дэтэллэрэ. Ол торбостоох ынаҕы иитэргэ,
оччолорго оттуур ходуһа сирэ суох буолан, совхоз отчуттара оттоон барбыт-
тарын кэннэ, үксүгэр атырдьах ыйын 25 күнүттэн тирбэҕэлэһэн оттууллара.
Уу кытыытыгар хаалбыт биир-икки хотуур суолун, суол кытыытыгар үүммүт
оту илии хотуурунан охсон инчэҕэйдии, бастаан утаа матасыыкыл кэлээскэ-
тигэр симэн, кэлин “Москвич” массыына багажнигар тиэйэн аҕалан тэлгэ-
һэлэрин иһигэр ыһан куурдан, ол кэнниттэн кэбиһэн оттоноллоро. Туох да
омуна суох оннук хаар түһүөр диэри оттууллара. Аны ол оттообут отторун
күһүн кэлэн мээрэйдээн 30 % эрэ босхо ылаллара. Ордугун атыылаһан, эбэ-
тэр араастаан аахсан хааллаттараллара. Итинник сыралаһан үлэлээн ыһыл-
лыы (реформа) саҕана сылгыланан, ынах сүөһүлэнэн, эмиэ да сибиинньэ,
куурусса ииттэн, 1992 сыл Москвитиннар бааһынай хаһаайыстыба тэрим-
миттэрэ. Оройуон киинигэр олорор буолан оттуур ходуһа кыайан көстүбэккэ
Москвитиннар икки-үс нэһилиэгинэн, этэр курдук атахтарын тилэҕэ элэйиэр
диэри элбэхтэ тиэстибиттэрэ, олус үгүс докумуону хомуйсубуттара. Сырала-
ра таах хаалбатаҕа, төрөөбүт Бэрт Уустарын нэһилиэгиттэн ходуһа сири анап-
пыттара да, алаастарын кырса торфа былаастаах буолан от аанньа үүммэт
этэ. Ол да буоллар Москвитиннар 6 ыанар ынахтанан, төрүүр сибиинньэ
ииттэн эти, үүтү дуогабар быһыытынан туттаран, 30 тиийэ кууруссаны иитэн,
маҕаһыыннарга 1000-ҕа тиийэ сымыыты, бэйэлэрин теплицаларыгар үүннэр-
бит оҕурсуларын тоннаҕа тиийэ атыылаталлара. Биир сайын дойдуларын
сиригэр Хатыҥ Сыһыы сайылыкка тахсан сайылаабыттара.
— Оо, онно үчүгэй да этэ, — Матрена Семеновна ол саҕанааҕы кэмнэри
санаан сирэйэ мичээринэн сырдыыр. Кырдьыга да, хайа саха киһитэ сайы-
лык барахсаҥҥа тиийэн сайылаатаҕына уоскуйууну, дуоһуйууну ылбат буо-
луой? Биһиги өбүгэлэрбит эбэлэрбит, ийэлэрбит, эдьиийдэрбит, саҥастар-
быт сайылыктарыгар таҕыстахтарына саҥалара чаҕаара, хаамаллара-сиимэл-
лэрэ эрчимирэ түһэрэ, бэл, харахпар билигин да баар.
— Бааһынай хаһаайыстыбабытыгар сүөһүбүт төбөтө 20-чэ, сылгыбыт
үөрүгэр биэбит 9-ка тиийэ сылдьыбыта. Дьиэ кэргэнинэн хайа да үлэ буол-
лун биир өйүнэн-санаанан, сүбэнэн үлэлиир буоламмыт, техниката суох та-
быллыа суохпут диэн МТЗ трактор, ГАЗ-53 массыына булуммуппут. Оҕолор-
бутун барыга бары тэҥҥэ сылдьыһыннара, үлэлэтэ үөрэтэрбит. Онон үп-
харчы, ас-таҥас хантан кэлэрин кыраларыттан билэ улааппыттара. Туох баар
үлэбитигэр төһүү киһибитинэн, биллэн турар, аҕабыт Николай Васильевич
буолар. Кини уолаттарын оҕо эрдэхтэриттэн батыһыннара сылдьан техни-
каҕа, үлэҕэ барытыгар сыһыарбыта, үөрэппитэ. Оҕолор билигин бары бэйэ-
лэрин суолларын булуннулар диэххэ сөп. Кэлин доруобуйа кыайбат буолан

345