Page 36 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара
P. 36
БААЛЛАРЫГАР ЭППЭТЭХ МАХТАЛБЫТЫН...
Оонньооботох оҕо саас —
Кыраммыт сэрии кэмнэрэ,
Ааспаттар, сүппэттэр
Ыар сыллар тыыннара!
Курбуһах нэһилиэгэр Соҕуруу үрэххэ Ухарыкы Эбэ олохтоохторугар Бүөтүр
Бурунаһыапка уонна Мэҥэ-Хаҥаластан сүктэн кэлбит Өрүүнэ Катакиноваҕа
биһиги аҕабыт Бүөтүр 1925 с. муус устар 5 күнүгэр төрөөбүт. Ити эрээри
аҕабыт барахсан ийэ сылаас таптала диэни улаханнык билээхтээбэтэх, ол
курдук уол 6 сааһыгар сырытгаҕына ийэтэ ыар ыарыыга ылларан күн сирит-
тэн күрэммит. Аҕата Бурнашев Петр Андреевич 30-с сылларга тэриллибит
“Бүтэйдээх” артыалга бырабылыанньа бэрэссэдээтэлинэн үлэлии олорон уола
Бүөтүр тоҕус саастааҕар өлбүт. Төгүрүк тулаайах хаалбыт алта оҕоттон Бүөтүрү
уонна балтын Аананы абаҕалара иитэ ылбыт. Тулаайах оҕолор манна улахан-
нык “сээн” дэммэтэхтэр быһыылаах. Ол иһин аҕабыт Бүөтүр 14, эдьиийбит
12 саастарыгар “Хамыдал” диэн артыалга кэргэн тахсан олорор эдьиийдэригэр
күрээн тиийбиттэр. Бу кэмтэн ыла аҕам бэйэтин улахан киһилии сананан,
сэриигэ ыҥырыллыбыт Байбал Аммосов күтүөтүн солбуйан, эдьиийигэр
көмөлөһөн колхуос үлэһитэ буолар. Үөрэх диэни билбэтэх уол сайынын от,
кыһынын хотон үлэтигэр үлэлиир.
Уоттаах сэрии саҕаланан эдэр дьон бары кэриэтэ Ийэ дойду көмүскэли-
гэр фроҥҥа бараллар. Биһиги аҕабыт 1943 с. үлэ фронугар ыҥырыллан Дьокуус-
кайга киирэн Күөх хонууга сүөһү көрүүтүгэр үлэлиир. Итинник үлэлии сы-
рыттаҕына күһүн эт туттара киирбит колхуоһун бэрэссэдээтэлэ Баһылай
Аммосов көрсөн, туһааннаах тэрилтэҕэ: “Колхуоска үлэһит илии тиийбэт”,
— диэн туруорсан, биһиги аҕабытын дойдутугар илдьэ тахсыбыт. Онтон ыла
аҕабыт дойдутуттан харыс сири халбарыйбакка нэһилиэгин сайдыытыгар
кырата суох кылааты киллэрсибит киһинэн буолар.
Колхуостары бөдөҥсүтүү, бөһүөлэктээһин саҕана оскуола, кулууп дьиэ-
лэрин тутуу үлэтэ балысханнык барбыт. Ол курдук Уус Күөлүгэр 1955 с. саҕа-
лаан тутуллубут кулууп дьиэтигэр 20-чэ буолан ат көлөнөн бэрэбинэ таспыт-
тар. Онтон 1957-1958 сс. оскуола тутуутугар акылаат буорун хаһыыга үлэлэс-
пит. Мин интернакка олорон үөрэммитим, өрөбүлгэ дьиэбэр кэллэхпинэ:
“Ити икки этээстээх оскуолаҥ хоту өттүнээҕи акылаатын буорун мин хаспы-
тым. Акылаат түһэр (свая) сирэ 2,5 миэтэрэ дириҥнээх, кэтит умуһахтаах
(траншеялаах) этэ”, — диэн кэпсиирэ. Аҕабыт ити курдук олох үөһүгэр
сылдьан “Микоян”, “Булганин”, “Ленин” колхуостарга кыайыылаах-хотуу-
лаах төһүү үлэһит буолар. Сопхуостар тэриллибиттэрин кэннэ Петр Петро-
вич үлэтэ өссө ордук тахсыылаах буолбута.
1970 с. Ирина Олесова аатынан бириэмийэ лауреатын үрдүк аатын ылар.
Онтон 1972 с. БСНХБ-га күүлэйдээн кэлэр босхо путевканы ылар уонна быыс-
тапка үрүҥ көмүс мэтээлинэн наҕараадаланар. Аҕабыт ити путевкатынан ту-
һамматаҕа: “Оҕолорум улааттахтарына, үөрэхтэннэхтэринэ барсыаҕым”, —
диэн ыра санаалааҕа. Аҕабыт тохсус пятилетка сылларыгар “Коммунисти-
ческай үлэ ударнига”, хас да төгүл социалистическай куоталаһыы кыайыы-
лааҕа буолан, Чурапчы, Мэҥэ Хаҥалас, Нам оройуоннарыгар бастыҥ үлэ-
һиттэр слеттарыгар кыттыыны ылбыта.
Колхуос, сопхуос саҕана эр дьонтон биир бастакынан ыччат сүөһүнү
төлөһүтүүгэ 40 сыл үтүө суобастаахтык үлэлээн, чаҕылхай ситиһиилэрин
сыаналаан, аҕабыт пенсияҕа тахсарыгар (1980 с.) “Сардаҥа” сопхуос дьаһал-
32
