Page 72 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

дохторуна колхуостар тэриллэн, колхуостарга сир тиэрэр булуук, сиэмэ ыһар
сеялка, сиэмэ астыыр көлө молотилката кэлитэлээн испиттэр. Ити тэриллэ-
ри үөрэтэн, билэн маҥнайгынан маастардаан ыйан-кэрдэн үлэлэтээччи Уй-
баан буолбут. Көлө молотилкатын олордууга ыаллыы колхуостар кинини
ыҥыраллара үһү. Онон “Мэхээнньик Уйбаан” диэн ааттаабыттар.
Аны сорох колхуостарга оҕуруот аһын хаппыыстаны, моркуобу, оҕурсуну,
онтон да атын астары боруобалаан олордуталааһын буолбут. Онно биһиги
аҕабыт Бушуев Михаил-Мэкии, Алексеев Андрей-Кыһыл Өндөрөй уонна эһиги
аҕаҕыт, үс оҕонньор буолан эрэр дьон, Уу Бэрдьигэс халдьаайытыгар сыыр
тэллэҕэр кыра бааһына оҥостубуттара. Ол бааһына кытыытыгар, Уйбаан,
ытыыстаах умуһах оҥорон онно уу таһаарар албас оҥорбут. Күөл кытыыты-
гар ууга түөрт атах туруоран (лаабыс), бааһынаҕа тиийэ биэс уонча миэтэрэ
уһуннаах хорууда оҥорон, ол устун уу сүүрдэн умуһахтарыгар уу хаһаанан
оҕуруоттарын аһыгар куталлара. Оччолорго маннык оҥоһуу ханна да суох,
сонун эбит. Ити курдук үлэлээн ол күһүн үүнүүлэрэ үүнэн республикаҕа
тыа хаһаайыстыбатын быыстапкатыгар кыттан, хаппахтаах хармаан чаһыты-
нан бириэмийэлэнэн турар. Ол чаһытын хараҕын эмтэтэ куоракка киирэр
буолан, оччолорго колхуостар границаларын, сир кэлимин оҥоро сылдьан
Бөтүрүөп диэн киһиэхэ атыылаан кэбиспит, ону биһиги аһыйбыппыт.
* * *

Кэлин истэрбинэн аҕам, Ноҕуруодап Уйбаан Баһылайабыс, бииргэ
төрөөбүттэр үһүө курдуктар. Ити үөһэ ааттаммыт Баһыаччык Баһылай уонна
бадаҕа Бүөтүр диэн киһи былыр көмүскэ Тайҕаҕа ыытыы кэмигэр барсан
баран төннүбэтэх. Өлбүтэ дуу, ханна эрэ тиийэн ууһаабыта-тэнийбитэ дуу
диэн аҕам аах мунчаарар сурахтаахтара.
Аҕам Уйбаан ийэбинээн Мааппалыын сүүрбэччэ сыл бииргэ олорбуттар
уонна аҕыста оҕоломмуттар. Биһиги иннибитинээҕи биэс оҕо оччотооҕу тии-
йиммэт олоххо, эмп-томп суох кэмигэр эрдэ бараахтаабыттар. Биир кыһын
куор (“симэхтээх”) ыарыытыгар үс оҕолоро хонугунан быысаһан утуу-субуу
тыыннара быстыбыт. Ол кыһын дьукаах ыала Никииппэрэп Хабырыыстыын
биэс оҕолорутган биир да оҕо ордубакка ытыстарын соттон кыстыгы туораа-
быттар. Ийэлээх аҕабыт оҕолоруттан үс кэнники оҕолоро — Быычаа Маайа,
Эбэҥки Баһылай уонна мин эрэ ордон хаалбыппыт. Мин Уһун Күөл Тарс-
кайдарга, Макаровтарга, Тулуна Заболоцкайдарга күтүөт буолуталаан икки
дьахтартан уон иккитэ оҕоломмутум эрээри, алта оҕом кыраларыгар өлбүггэ-
рэ. Балтым Быычаа Маайа Мигалкин Николай Васильевичка эргэ тахсан 9
оҕоломмута бары бааллар. Эбэҥки Баһылай Находкиннарга, Мигалкиннарга
(Хоро, Тулуна) күтүөт буолан икки дьахтарга олох олорон, үс төрөппүт оҕоло-
оҕуттан биирэ өлбүтэ. Онон аҕабыт уон аҕыс сиэннэммит, хос сиэннэрин
ааҕа да барыллыбат, элбэх ыччаттардаах, уруу-хаан, дьон төрдө буолбут киһи
эбит.
Аҕам убайа Баһыаччык Баһылай уоллаах кыыс оҕолоох. Кыыһа Татыйаас
Уһун Күөлгэ Домотов Бүөтүргэ-Хааппааннаахха эргэ тахсан икки уоллааҕын
билэбин. Бүөтүр диэн уола Уһун Күөлтэн кэргэннэнэн икки кыыстаах, бу
дьон ыччаттара тэнийэн эмиэ дьон төрдө буоллулар. Баһыаччык Баһылай
ханна көмүллэ сытарын билбэппин. Кини хантан төрүттээх дьахтары ылан
ыал буолбутун эмиэ билбэппин. Кэргэнэ эрдэ өлбүт сурахтааҕа, онон уһун
кэмнэргэ тулаайахсыйбыта дииллэр. Оттон абаҕам уонна аҕам ийэлээх аҕалара
хантан төрүттээхтэрин, ханан хаан аймахтаахтарын билбэппин. Үһүйээн кур-
дук кэпсэнэринэн Новгородовтар аймахтарбыт Мүрү эбэ арҕаа баһынан,
68