Page 67 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

Дьэ ол иһин кинини быһатытан үлэтинэн уонна кэргэнинэн итинник аатты-
ыллара. Аана сытыары-сымнаҕас майгылаах, эр киһилии кыайыылаах үлэ-
һит этэ. Кини бииргэ үлэлиир оҕолорун, биһигини, аһынан үлэ ыарахан
өттүгэр өрүү бэйэтэ сылдьара.
Ол курдук соруннаҕына кууллаах сиэмэни тулуппакка сүгэрэ-көтөҕөрө.
Сиэмэ ыраастааһыныгар Кыладыапсык Аанаҕа наар оҕолору сыһыараллара.
Биһиги бурдук сиэмэтин илиинэн эриллэр бурдук ыраастыырга (тирьергэ),
сыыһын көтүтэр массыынаҕа (веялкаҕа) үлэлиирбит. Ыраастаммыт сиэмэни
маҥхааһай сүһүөхтэригэр наардаан, суортаан таһан кэлэр-барар этибит. Ол
үлэбитигэр барытыгар Кыладыапсык Аана ыйыытын-кэрдиитин булгуччу
толорорбут. Төһө да ити үлүгэрдээх “аска” сырыттарбыт оҕолор үксүгэр хам
аччык этибит. Бэл, сиэмэ туорааҕын сиир туһунан өй-санаа киирбэт эбит
этэ. Суут-сокуон оннук кытаанаҕа.
Кэптэнигэ билигин оскуола турар сирин олбуоругар “Хотон дьиэ” диэн
ааттанар киэҥ саха балаҕана баара. 1942-1943 сс. кыстыкка биирдэ ол дьиэҕэ
киирэ сылдьыбытым. Көмүлүөк оһох иннигэр биир эдэрчи киһи соҕоох кур-
дук иһэн хаалбыт атахтарын холумтаҥҥа тэбэн олороро. Сулардыы бытык-
таах сыҥааҕа чэйдэһин (дьэҥкир уу искэн) буолан бөскөччү иһэн баран,
инникигэ эрэлэ суох, уота өспүт харахтарынан мээнэнэн көрөн кылахачыта
олороро харахпар билигин да субу баар. Киһи диэн бөҕөтүн онно сөхпүтүм.
Ханан да сулуйар этэ суох, тириинэн эрэ хаххаламмыт киһи дьардьамата эрэ
уйуттан олороро. Бу сордоох куруускалаах кылыгыр уутугар туус тооромоһун
бытарытан кута-кута сыпсырыйбыта буола олороохтуур этэ. Кинини Чаабый
уола Тыргыабай Хонооһой-Бэрииһэп диэбиттэрин өйдүүбүн. Сотору өлбүт
сурахтааҕа. Ол киирэ сылдьыыбар ороҥҥо “лип” сытааччылар да элбэхтэр
этэ. Кэптэнигэ Хоройбон диэн кумах ардайдаах, сымнаҕас буордаах кыла-
быыһа баар. Сэрии кэмигэр ол сымнаҕас буору хаһар сэниэлээх киһи суох
буолан, киһини киининэн эрэ буолар иини хаһан, хоргуйан өлбүт дьону
хоруоба суох, сыппыт өрбөхтөрүгэр суулаан, сабан, иккилии-үстүү киһини
бииргэ көмөллөрө.
Үөһэ ахтан аһарбытым курдук, сэрии сылларыгар суут-сокуон аһара кы-
таанах этэ. Күһүҥҥү хомуллубут сонуоктан кутуйах хасааһын уонна тохтубут
сиэмэни ичигэстээн хобордооххо хатара турар Сыыбыан эмээхсинэ диэн аат-
танар эмээхсини Суор Өтөҕө диэн сиртэн милииссийэ тутан барбытын исти-
битим. Оннооҕор дууһа харыһыгар, тыыннаах хаалар инниттэн бэйэлээтэр
бэйэлэрин сүөһүлэрин, сылгыларын сиэннэр хас да киһи хаайыыга барбыта.
Киһи хоргуйан өлөрө оччо-бачча кэпсээҥҥэ киирбэт күннэрэ-дьыллара этилэр.
Бронь ылан сэриигэ барбатах чэгиэн дьоннор “фронт туһатыгар” диэн
ааттаан “туус балык” бултааһыныгар, оройуон киинин тэрилтэлэрин оттук
маһын бэлэмнээһинигэр, ыраах айаннарга таһаҕас таһыытыгар сылдьаллара.
Ону тэҥэ колхуоска сүктэриллэр араас сыыппаралар эмиэ ол аҕыйах ахсаан-
наах, үлэни-хамнаһы кыайар дьоммутугар ыйанара. Дьэ, ол иһин да буол-
лаҕа, А.И.Копырина кыладыапсыгынан үлэлиирин ким да омнуолаабат этэ.
Аана үлэтигэр сөбүлээн илдьэ сылдьар, сымнаҕас майгылаах “Дьаакып биэ-
тэ” диэн ааттанар кугас-тураҕас көлүнэр көлөлөөҕө. Ол көлүнэр көлөтүнэн
санаата даҕаны ханна баҕарар барара. Икки киһи нэһиилэ көтөҕөр улахан
тимир ыйааһынын хайа эрэ албаһынан сыарҕатыгар уурбут буолара уонна
наадалаах сиригэр төттөрү-таары илдьэ сылдьара. Колхуос хомуйбут сиэмэ-
тэ, сиэмэтин атаҕа хайа маҥхааһайга, ханан төһө хаалбыта кытаанах учуокка
сылдьара. Ону билэргэ ол ыйааһын сыарҕаттан элбэхтэ түһэрэ, тахсара.
Кыладыапсык Аана куолутунан биэтин көлүнэн, ыйааһынын тиэнэн Кэп-
тэниттэн көстөн ордуктаах Төбүрүөн диэн сиргэ айаннаабыта. Сааскы ылааҥы

63