Page 69 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

бөҕөргөтүнэн бэйэни харыстаммат тыыл күүстээх үлэтигэр сылдьан, оһолго
түбэһэн, суорума суолламмыт. Ити үлүгэрдээх сүдү аһыытын мүлүрүтээри
ийэ барахсан сүрэҕэ сылайары билбэккэ, күн ахсын соҕотох көмүс чыычаа-
ҕын, оҕотун, саатар кини тыыннаах ортор диэн кэтэһээхтээбитэ.
Өбүгэ саҕаттан өлбүтү кытта өлбүт суох. Байбааскы икки атах инникигэ
эрэнэр күүстээх дьулуурунан, бэйэни харыстаммат, тыыл үлэтигэр өлбүт кэр-
гэнин, оҕолорун сырдык кэриэстэрин туһугар эйэлээх олоҕу тутуһан барбыта!
Күндү ааҕааччым, сэрии саҕа дьон дууһатын-сүрэҕин, кутун-сүрүн ай-
маабыт, эрэй, сор-муҥ ааныгар үҥүлүппүт суоҕа! Аҕа дойду сэриитин кэмигэр
Саха сиригэр аҥаардас аччыктаан 16 тыһыынча киһи өлбүтэ дииллэр. Кэн-
ники кэмҥэ сэрии кэмигэр тыылга 40-ча тыһыынча киһи өлбүтэ диэн суруйал-
лар. Ити, тыылга илистиилээх үлэттэн ыалдьан, хоргуйан өлбүттэр ахсаан-
нара. Оттон бу алдьархайдаах сылларга киһи санаата алдьанан, олоҕун отуора
хамсаан, кыратык үссэнэр инниттэн уоруйах, сэриигэ баран сэймэктэнэр
кутталыттан “күрүөйэх”, “ороспуонньук” аатырбыттар эмиэ харса-хабыра
суох кыдыллыбыттара. Кинилэр эмиэ сэрии сиэртибэлэрэ. Ыраас дууһала-
рын, үтүөҕэ дьулуурдарын илбис хааннаах сэрии мэҥиэһиннэҕэ! Онон бу
сылларга сууттанан, хаайыыга түбэспит дьону куһаҕан эрэ өттүнэн көрөн,
хоруотаабакка, олох будулҕаннаах долгунугар оҕустарбыттарын быһыыты-
нан кэриэстиэххэ наада.
Сэрии ыар сүгэһэрин арай күүстээх дьулуурдаахтар, модун санаалаахтар,
үйэлэргэ өлбөөдүйбэт тапталы кынат оҥостубуттар эрэ уйдахтара.
Уйбаан Ноҕуруодап, “Мүрү саһарҕата”, 2000 с.

Бу суруйуу Улуу Кыайыы 55 сылыгар биллэриллибит конкурска биһирэнэн,
300 солкуобайынан уонна иккис степеннээх дипломунан бэлиэтэммитэ. И.И.Нов-
городов улуус хаһыатыгар атын да суруйуулара хото бэчээттэммиттэрэ. Ол
курдук бу кэпсээн иккис чааһа “Саллаат дъылҕата ” диэн аатынан 2004 с. ах-
сыннъы ыйыгар тахсыбыта. “Урусхалламмыт дойдуну чөлугэр туһэрэргэ” ыс-
татыйа (2005 с.) иһин ааптар 1-кы миэстэни ылбыта. Оттон “Хараастыы
хараҕын уута” кэпсээнэ “Забота-Арчы”хаһыакка (1999 с., 16. 12.) эмиэ бэчээт-
тэммитэ.
Олоххо буолбут кырдьыгы суруйууларын таһынан, И.И.Новгородов “Мүрү
саһарҕата ” хаһыакка араас кэпсээннэри, хоһооннору (оҕолорго анаан эмиэ), “Дьэ-
эбэ-хообо хобордооҕо” диэн хаһыат анал балаһатыгар олоххо көрсүллэр эрээри
үксүгэр кыайан кэпсэммэт күлүүлээх түгэннэри, бэргэн тыллары дъаарыстаан
өйдөнүмтүө гына элбэхтик суруйбута. Иван Иванович оҕолоро бу суруйууларын
түмэн, кыракый да буоллар кинигэ оҥороллоро буоллар олус бэрт буолуо этэ.

КИҺИ ТӨРДӨ БУОЛБУТ АҔАМ
(Ноҕуруодап Уйбаан Баһылаайабыс-Лакымаат Уйбаан. 1879-1942)

Туох да диэбит иннигэр, ааспыт кэмнэргэ өбүгэни өрө тутуу, кинилэр
төрүттэрин хасыһыы суоҕун кэриэтэ этэ. Олохпут оҥкула, былааны эк-
кирэтэр күүрээннээх күннээҕи түбүк-садьык, сэбиэскэй бэлиитикэ үлэтэ
онно эрэ наадыйбат буолара. Оччотооҕу дьон үксүбүт даҕаны дьиэ эргин-
нээҕи аймахтарбытын, төрдүбүтүн, бэккэлээтэҕинэ эһэбитигэр, хос эһэби-
тигэр диэри “үһү-тамах” курдук билэрбит. Онон элбэх киһи сурукка ки-
ирбэккэ, ааттара ахтыллыбакка орто дойду олоҕуттан арахсаахтаа-
5 Заказ № 52
65