Page 68 - Уйбаан Бахсылыырап. Сэрии кэмин оҕолоро - эйэлээх олох уустара

буолан күн уһаан, халысхаҥҥа аттаах сыарҕа сыыдамнык айанныыра. Хоту
Хардаҥнаах туруору сыырын киириитигэр, сыарҕа кутурҕан быата быстан,
сыарҕаны соһон иһэр биэ сүүрэн туора ойон тахсан, сыарҕатын суол кытыы-
тыгар турар тииккэ сыбаабыта. Өлүү быатыгар, ыйааһын болчуохтаах тими-
рэ Кыладыапсык Аананы төбөҕө саайан, көрүөхтэн дьулааннык тыынын быс-
пыт этэ. Ити курдук күөгэйэр күнүгэр сылдьар фронтовик Копырин Филипп
Саввич кэргэнэ Аана эрэйдээх баара суоҕа 25-26 сааһыгар күн сириттэн күрэ-
нээхтээбитэ. Бу барыта кырыыстаах сэрии тэбиитэ. Кыладыапсык Аана тап-
таан “Мотуона” диэн ааттыыр түөрдүгэр сылдьар кыыһа төгүрүк тулаайах
хаалан, аймахтарын көмөтүнэн киһи буолбута. Кини ийэ, аҕа сылаас тапта-
лын билбэккэ төһө да кыһалҕалаахтык улааттар, дьон тэҥинэн ыал буолан,
икки оҕолонон, эбэ аатын ылан билигин Бороҕоҥҥо олорор.
Сэрии, сут сутурҕан сылларыгар элбэх ыал иитэр-аһатар киһитэ, оҕо-
уруу ийэтэ-аҕата суох хаалбыттара. Онтон биир эрэ түгэни хайдах баарынан
кырдьыгынан кэпсээтим. Билиҥҥи көлүөнэ олох кырдьыгын баарынан би-
лиэхтээх.
Уйбаан Ноҕуруодап,
“ Мүрү саһарҕата”, 1999 с. сэтинньи.

ИЙЭ СҮРЭҔЭ

Нууччалыы “бар-кэл” диэни билбэт үөрэҕэ суох боростуой саха саллаата
уодаһыннаах улуу сэрииттэн баас ылбыта. Көппөт буолан кыаҕа сарбыллы-
быт улуу хотой кыыл дабыдалынан дапсынан иҥнэл-таҥнал түһүөлээн иһэри-
нии, икки баттык маһыгар сүктэрэн, оҕо сааһа отунан-маһынан оонньоон
ааспыт төрөөбүт-үөскээбит буоругар эргиллэн иһэрэ. Оҕо төрөтөн ыал буол-
бут дойдутугар, дьонугар-сэргэтигэр, “иккиһин төрөөн төннөр оҥоһуулаах,
тахсар күннээх эбиппин” диэн үөрүү-көтүү көтөллөнөн, Чоҥкучах алааһын
өҥөс гына түспүтэ. Буор сыбахтаах кыракый балаҕананын аттыгар сэриигэ
аттанарыгар дьонун-сэргэтин кытта көстүбэт буолуор диэри чарапчыланан
атаара хаалбыт кырдьаҕас ийэтэ эмиэ уруккутун курдук үөт-тирэҕин тайахта-
нан айан суолун төрдүн одуулуу, кэтэһэн тураахтыыра.
Саллаат кырдьаҕас ийэтин көрөөт, туох баар күүһүн түмэн, сэриигэ ба-
рыар диэри соҕотох оҕо буолан, биэстээх оҕо курдук, бүөбэйдэппит күн-
күбэй кырдьаҕас ийэтигэр дапсылыйан тиийэн кууһа түспүтэ. Бойобуой на-
ҕараадалардаах киппэ түөһүгэр сүрэҕин туһунан ийэтин эпсэри кууста. Үрүт
үрдүгэр: “Эн... Хайа?.. Мин...”, — дэһэ тураахтаатылар, оттон оспот сырҕан
баас буолбут ахтылҕаннарын аһаран, өр куустуһан турбуттара. Кэмниэ-кэнэ-
ҕэс кырдьаҕас ийэ барахсан: “Аата баччалаах сылы, оччолоох хонуктары
көтүппэккэ кэтэһэн, сүлүһүннээх сүрэх-быар ыарыыта буолан кэтэспит кэ-
тэһиим туолар дьоло баар эбит”, — диэн өрө уһуутаабыта. Амырыын аччык-
тааһыны, кутурҕаннаах уот аһыыны тулуйбут, уһун кэмнэргэ туоххаһыйы-
ыттан көмүллэнэн бүппүт ийэ сүрэҕэ кэтэспит кэмэ-кэрдиитэ туолан, эмис-
кэ тэппэт буолбута. Ийэ барахсан нус-бааччы нусхайан, саллаат сэрии толо-
онугар буулдьаҕа табыллан, тыыннара быстан эрэр бойобуой доҕотторун курдук
илиитигэр түһэрэн ылбыта.
Саллаат иччитэхсийбит балаҕаҥҥа кэлэрин ийэ барахсан тугу барытын
тулуйан туран кэтэстэҕэ. Байбааскы сэриигэ барарыгар хаалбыт икки эмдэй-
сэмдэй кырачааннара аччыктаан, хоргуйан, утуу-субуу өлөөхтөөбүттэр. Тап-
таллаах кэргэнэ, уордаах кыргыһыы кэмигэр санаатын саппаҕырдыбатах тап-
талын эрэлин кыыма, түүлүгэр киирэр минньигэс үөрүүтүнэн эрэ санаатын

64