Page 187 - Неизвестное название

ЫТЫК СИР ТОМТОР
Мүрү алаас кэрэ-бэлиэ ытык сирдэриттэн XIX века. В документах Национального архива
биирдэстэрэ Томтор буолар. Томтор түҥ үйэлэр РС(Я), датированных 1806 г., Борогонская цер­
түгэхтэриттэн 1930 с. диэри Бороҕон улууһун, ковь отмечена как строящаяся. В 1813 г. стро­
1930-1936 сс. саҥа тэриллибит Уус-Алдан ительство было окончено и по благословению
оройуонун киинэ этэ. Манна бастакы таҥара епископа Иркутского и Нерчинского Вениами­
дьиэтэ 1805 с. тутуллубута. Билигин быраҕыл- на, протоиереем Якутского Троицкого собора Ф.
лан, өтөхсүйэн турар. Амвросовым было проведено освящение храма:
История чахчыларын архыыптарга хаһан 14 июня 1813 г. был освящен первый престол,
дириҥник үөрэппит биир дойдулаахпыт И.А.Ох­ 16 июня второй престол. К 1826 г., число прихо­
лопков - Туймалыырап суруйарынан, оччолорго: жан церкви составляло 4630 человек.
«Улуус быраабатын салайарга кулуба, икки быы- В 1895 г. на средства прихожан и пожерт­
барынай, кулубаҕа кандидат, суруксут, оттон вований была построена вторая церковь, ос­
нэһилиэккэ староста (кинээс), аҕа ууһугар стар­ вященная епископом Якутским и Вилюйским
шина (чаччыына), суруксут икки сылга биирдэ Мелетием 28 ноября 1895 г. Обе церкви де­
быыбарданаллара. Кинилэр ахсааннара кэлин 7 ревянные, с расположенным над папертью ко­
киһиэхэ тиийбит. Улуус быраабалара областной локольнями, находились в с. Томтор 2-го Ле-
правлениеҕа бас бэринэллэрэ, уобалаһы област­ гойского наслега. К 1910 г. Старая церковь
ной правление дьаһайара. Правлениены губер­ нуждалась в ремонте. Церкви были недоста­
натор салайара. Киин 7 улуустары земскэй суут, точно обспечены необходимой церковной ут­
полицейскай управление дьаһайаллара. Земскэй варью. Имелась библиотека книг и журналов
суукка столоначальниктар, канселяристар уонна духовно-нравственного содержания.
биир тылбаасчыт үлэлииллэрэ». В 1903 г., по распоряжению епархиальной
Историяҕа биллэринэн, Бороҕон улууһун власти, был создан строительный комитет для по­
дьонун бастакынан сүрэхтээһин эмиэ бу сиргэ стройки новой Борогонской церкви под председа­
буолбута биллэр. Сүрэхтээһини саха дьонун хри- тельством священника И.Корелина. Службу несли
стианскай итэҕэлгэ киллэрбит, бүтүн Сибииргэ два состава притча, получавшие государственное
киэҥник биллибит миссионер аҕабыт, Иркутскай и ружное содержание, распологавшие церковной
епархия епискоба Иннокентий II (Нерунович) землей в размере 66 десятин. Священники прожи­
оҥорбута. Дьону ити сүрэхтээһин Тойон Мүрү вали в домах, построенных прихожанами. Один из
уонна Аччыгый Эбэ икки ардынааҕы Ытык кы- священников Борогонской церкви исполнял обя­
рдалга 1735 с. буолбутун докумуоннар туоһу- занности благочинного 6-го благочиния».
лууллар. Ити ытык өбүгэбит Сэһэн Ардьакыап Ити кэмнэргэ Саха сиригэр саха тыла аҥар-
ыраахтааҕыга барыан аҕай иннинээҕи кэм. Сэһэн дастыы сабардыырын туһунан бары аатырбыт
ити чахчылары билэ-көрө сылдьара мөккүөр- айанньыттар, миссионердар бэлиэтээн, сурук-
гэ турбат. Дьэ, ол да иһин ыраахтааҕыга тугу, ка-бичиккэ тиспиттэрэ биллэр. Ол курдук, 1820-
тоҕо уонна туох туһуттан туруорсарын быһаа- 1824 сс. Дьокуускайынан хоту ааһан иһэн Мүрү
рарыгар саха дьонун нуучча итэҕэлигэр сыһыа- Томторугар сылдьыбыт географическай экспеди­
рыы туһатын туһунан ол: «... үтүө быһыы-майгы, ция начальнига, флот лейтенана Ф.П.Врангель
итэҕэл сабыдыала улаатарыгар, хараҥа күүскэ маннык суруйар: «Это обстоятельство, - писал
үҥэр-сүктэр санаа, ньүдьү-балай быһыы, иччи- он, - крайне поразило меня на одном блестящем
гэ сүгүрүйүү суох буоларыгар, обществоҕа, го- праздничном обеде, который давал богатейший
сударствоҕа, аймах-билэ дьону үөрэхтээһиҥҥэ из здешних торговцев мехами в именины своей
сулууспалыырга наада», - диэн суруйар. Христи- жены. Общество состояло из областного началь­
анствоны ылыныы сахалар ортолоругар үөрэх, ника, почетнейшего духовенства, чиновников и
олох культурата тарҕанарыгар, нууччаны кытта некоторого числа купцов, но большая часть раз­
эйэ дэмнээхтик бииргэ олорорго ураты үтүө са- говоров была так испещрена фразами из якут­
быдыалламмыта мэлдьэҕэ суох. ского языка, что я, по незнанию его, принимал
Историческай наука кандидата Ирина Юр- в беседе весьма слабое участие...» Фердинанд
ганова «Церкви Якутии» кинигэтигэр суру­ Врангель Мүрү Томторугар хонон-өрөөн, ытык
йарынан: «Первая двухпрестольная Борогон- Эбэ уонна кини оччотооҕу олохтоохторун туһу-
ская Вознесенская церковь построена в начале нан сурукка суруйан хаалларбыта.