Page 188 - Неизвестное название

■ ■ ■.......... ■ -..........

«Якуты основали здесь значительнейшее и многолюднейшее из всех поселений, встречающихся на
пути до самого Алдана. Множество больших и малых юрт, из которых иные несколько походят на рус­
ские крестьянские избы своим размером, две порядочные церкви, с колокольнями, живость в движении
народонаселения, большие стада и табуны - все вместе представляет разительную противоположность
сей отменно веселой долины, сего оазиса, с пустыней, его окружающей».
ТОМТОР - ытык миэстэ
Мүрү Томторо турар сиринэн-уотунан ийэ Бу ытык миэстэ кэнники сылларга, паама-
айылҕа анаан айбыт ыраас салгыннаах, кэрэ айыл- тынньыктары харыстыыр республикатааҕы уонна
ҕалаах биир саамай маанылаах миэстэ. Кырдьыга оройуоннааҕы обществолар өттүлэриттэн төһө эмэ
да түҥ былыргыттан манна дьон-сэргэ таптаан элбэх туруорсуу, кэпсэтиһии баарын үрдүнэн, аан
олохсуйбут, ууһаабыт сирэ. Кини былыргы аата бастаан сүөһү өлөрөр буойунаҕа, кэлин өссө си-
Кэрэхтээх тумуһа диэн. Бу тумустан саха киһитэ биинньэ иитэр сиргэ-уокка кубулуйда. Урукку ту­
барыта сүгүрүйэр, таптыыр Тойон Мүрүтэ уон- туллубут историческай дьиэлэр-уоттар сорохторо
на Аччыгый Эбэтэ ытыска уурбут курдук харах көһөрүллэн, сорохторо алдьанан-кээһэнэн бүтэн
дала ыларын тухары нэлэһийэллэр. Манна 1805 эрэллэр. Баар-суох соҕотох ордубут таҥара дьиэ­
с. урукку Бороҕон улууһун киинэ олохсуйбута. тэ сүөһү өлөрөр буойуна территориятыгар киирэн,
Ити сылтан 1936 с. диэри элбэх дьиэ-уот, общес- ханнык да көрүүтэ-харайыыта суох сүтэр-симэли-
твеннай тутуулар ыытылланнар, ойуура күүскэ йэр туруктанна. Билигин норуот төрүт культурата,
кэрдиллибитэ. Үйэ-саас тухары күлүктээн турбут сиэрэ-туома тиллэн эрэр, былыргы историческай
ойуур кэрдиллиитин содулугар аннынааҕы муус миэстэлэр харааннаналлара күүскэ туруорсуллу-
ууллан, аатырбыт сиҥнии «аҕабыыттар уораанна- бут кэмигэр оройуоммут былыргы историятын биир
ра» үөскээбитэ. Ити сиҥниигэ саха дьиэлэрэ, со- кэрэхсэбиллээх миэстэтин быһыытынан Томтор
рох общественнай тутуулар, ол иһигэр, Бороҕон араҥаччыланыах тустаах.
улууһугар 1872 с. тутуллубут маҥнайгы икки кы- Иккис өртүттэн ылан көрөр буоллахха,
лаастаах инородческай училище дьиэтэ түбэспит- былыр-былыргыттан киһи бөҕө көмүллүбүт миэс-
тэрэ. Ити да чахчы айылҕаҕа көтүмэх сыһыан- тэтигэр буойуна тутуллан, нэһилиэнньэ баар-
наһыы улахан охсууну оҥорорун кэрэһэлиир. суох аһыыр аһа-сылгы уонна ынах эттэрэ харал-
Томтор улуус киинэ буолан, революция лара, астаналлара, санитарнай-гигиеническай
иннинэ тутуллан, сулууспалыы турбут «Воз­ нуормаҕа ханан даҕаны сөп түбэспэт. Итиниэхэ
несение» таҥаратын дьиэтин тулатыгар өр Томторго өр сыллар усталарыгар үлэлии турбут
сыллар усталарыгар өлбүт дьон көмүллүбүт- сэллиги эмтиир диспансеры санатар эмиэ тоҕоос-
тэрэ. Итини сэргэ, түҥ былыргы сылларга, тоох.
элбэх ойууттар, удаҕаттар араҥастаммыт- Соторутааҕыта оройуон Аччыгый Сэбиэти-
тара биллэр. Онон бу миэстэ саха норуотун гэр, айылҕа харыстабылын уонна пааматынньык-
культовай көмүүлэрэ түмүллүбүт биир ура- тары харыстыыр обществолар туруорсууларынан,
тылаах ытык сиринэн буолар. Советскай бы- Томторго сибиинньэ ферматын сорох өттүн сабар
лаас кэмигэр манна сэллиги эмтиир диспан­ туһунан саамай сөптөөх уураах таҕыста. Бу уу-
сер тутуллан, соторутааҕыта диэри үлэлии раах салгыы байытыллан, Томтору аны буойу-
турбута. наттан босхолуур дьаһал ылылларыгар эрэнэбит.
Н.Пестряков, пааматыннъыктары харыстыыр оройуоннааҕы общество председателэ.
«Мүрү саһарҕата», 1993. - Бэс ыйын 29 к.