Page 56 - Неизвестное название

Башкирия
Итиннэ өссө тарбахтар ааттарын эбэн биэриим: билинэллэр. Ол иһин кэлиҥҥи түүр үөрэхтээх-
сөмүйэ - сеемей, ортоку тарбах - ортонгу, аата тэрэ сахаларга интэриэстэрэ күүһүрэн иһэр.
суох - ата жок, ылгын чыҥыйах - чыпалах, эрбэх Биллэрин курдук, бүтүн түүр омуктар бастакы
- бармах, о.д.а. уруулуу тыл элбэҕэ соһутар. От­ конференциялара 1926 с. Азербайджанца Баку
тон ахсаан хайа да түүр тыллаах омукка барыта куоракка буолбута биллэр. Онно Кулаковскай,
биир: бир, эки, үч, торт, биэч, алты, жэти, сэгис, Софронов, Күндэ, Барахов бара сылдьыбыттара
тогуз, он, жүз... диэн бара турар. киинэҕэ киирэн үйэтийбитэ.
Түүр төрүттээх омуктарга ханнык омуктар Үөһэ ахтыллыбыт тылы чинчийэр учуонай-
киирэллэрий? Азербайджаннар, алтаецтар, аф- дар, саха тыллаах дьон орто Ленаҕа олох эрдэ, түҥ
шардар, балкардар, башкирдар, гагаузтар, дол- үйэлэр түгэхтэригэр кэлбиттэрин бигэргэтэллэр.
ганнар, каджардар, казахтар, карадагаецтар, Онон саха биир сомоҕо тыла түҥ үйэлэр түгэхтэ-
каракалпактар,карапапахалар,карачайдар,каш- ригэр киин улуустар алаастарынан, өрүс хочолору-
кайдар, Крым татардара, кумыктар, кыргызтар, нан ыһыллан олорор араас омуктар тылларыттан
ногайдар, салардар, сарыг-уйгурдар, сахалар, таҥыллан үөскээбитэ уонна Азия хотугулуу-илин
татардар, тофалар, тувалар, туроктар, туркмен- улуу киэҥ эҥээрин сабардаабыта диэн тюрколог-
нар, узбектар, уйгурдар, урянхайдар, хакастар, тар бары да бигэргэтэллэр. Кырдьыга да, Саха си­
шордар, шахшевеннар, чуваштар, Соҕуруу уонна рин курдук уйаара-кэйээрэ биллибэт киэҥ сирдээх-
Илиҥҥи Иран түүрдэрэ. Академик Н.К.Антонов уоттаах дойдуга тарҕанан олорор норуокка ситэ
өйдөспөт буолуохха диэри уратылаах диалектар
баар буолуохтарын сөп этэ. Ол суох. Бүлүү, Халы-
ма, Дьааҥы, Анаабыр, Өлөөн, ону ааһан Дьэһиэй,
Үт сахалара син биир өйдөһөбүт. Онуоха холоотох-
хо, бүрээттэр төһө да чөкө сиргэ олордоллор, биир
сомоҕо тылы кыайан үөскэппэккэ, нуучча тылы-
гар көһөн эрэбит диэн сахалары ордугургууллар.
Билиҥҥи бүрээт тыла түөрт ураты диалектааҕа
биллэр. Тыл үөрэхтээх бурят учуонайдара хоро,
эхирит, мэҥэ, булагат, куокей, о.д.а. аҕа уустарын
аатын түүрдүү, о.э. саха төрүттээхтэр диэн быһаа-
раллар. Тус бэйэм Ерды оонньуутугар сылдьан,
Иркутскай уобалас буряттарын тылларын-өстөрүн,
тутта-хапта сылдьыыларын, фольклордарын, куль-
1989 с. суруйан хаалларбытынан, түүр норуот- тураларын, үҥкүүлэрин (оһуокайдарын) саха киэ-
тара ити кэмҥэ сир шарыгар олохтоох норуот- нэ эбит диэн бэлиэтии көрбүтүм. Кинилэри баай
тар 2 бырыһыаннарын ылаллара уонна 100-тэн археологическай культураны хаалларбыт курыкан
тахса мөлүйүөн ахсааннаах этилэр. Бу омук- дэнэр, былыргы сахалар удьуордарын быһыытынан
тартан саамай ыраах уонна саамай былыр хоту ылыммытым. 1276 с. Баргужин Токумҥа олохтоох
көһөн хаалбыт биһиги сахалар буолабыт. Ону бу дьон улахан аҥаардарын монголлар Манчжу-
уруулуу омуктарбыт бары да билэллэр уонна рияҕа көһөрбүттэрэ биллэр.