Page 59 - Неизвестное название

линцы, борогонцы и чэриктэйцы еще на Байкале ной Якутии, так как процесс доместикации, одо-
выделились в отдельные рода». Бүрээттэр Хори- машивания скота требует длительного времени,
дой Мэргэн туһунан остуоруйалара саха Үчүгэй нескольких тысяч лет». Маныаха учуонай, тыа
Үөдүйээн туһунан остуоруйатын ис хоһоонугар хаһаайыстыбатын наукаларын кандидата Ядри-
үүт-маас сөп түбэһэрэ мээнэҕэ буолбатаҕа чахчы. хинскай саха сылгыта да, ынаҕа да соҕурууттан
Ханныгын да иһин, хаһан эрэ түҥ үйэлэр түгэх- кэлбэтэхтэрин, олохтоох сүөһүлэр буолалларын
тэригэр төрүттэрбит уутуйан олоро сылдьыбыт дакаастаабытын санатабын. История билимин
бу сирдэрэ-уоттара ураты сылаас, сырдык, ыраас, кандидата Афанасий Николаев үөһэ ахтыллыбыт
истиҥ-иһирэх иэйиини саҕар. Ити дойду айылҕа- 2015 с. тахсыбыт кинигэтигэр суруйар: «Извест­
та дууһам түгэҕэр саһан сытар кутум-сүрүм, но, что ни представители тунгусо-манчжурских
умнулла быһыытыйбыт утахтарын таарыйан, өй- народов, ни представители палеоазиатских на­
бүн-санаабын өрүкүтэн, билиэх-көрүөх баҕабын родов скотоводством, производящим хозяйством
өрүү күөттүүр. Мэктиэтигэр ол туман буолбут не занимались. Соответственно, единственным
хонуктар тумулларын кэтэҕэр саспыт кыргыс народом, традиционно занимавшимся скотовод­
дьонун дьоруо аттаах сэриилэрин, кытыастар ством в Якутии являются саха. Таким образом,
кыымнаах курумчуку уустарын кытаттарын уо- основной версией для нас является теория об
тун көрөн ыларга диэри буолбутум. автохтонном, местном происхождении», - диэн
Археологтар оччолорго манна олорбут дьон тоһоҕолоон бэлиэтиир.
дьиэ сүөһүтүн, ордук хото сылгыны иитэллэрин, Петри этэринэн, Байкал кытылларынааҕы
кини этинэн аһылыктаналларын быһаарбыттара. Курумчуку уустарын туттар ньымалара, быһах-
Ол курдук, Сибиир биллиилээх чинчийээччитэ, тан саҕалаан араас тимир оҥоһуктара, олорбут
археолог Бернард Эдуардович Петри Байкал кы- дьиэлэрэ-уоттара, туой көһүйэлэрэ уонна туос-
тылларынан олоро сылдьыбыт түҥ былыргы дьон тан тигэр иһиттэрэ-хомуостара бу эргин олорбут
олохторун чинчийэн баран, бу дьон сахалары уонна билигин да олорор бүрээттэргэ, тоҥус-
кытта сибээстээх буолуохтарын сөп диэн сабаҕа- тарга, эбээннэргэ ханан да сыһыана суохтар.
лааһыннары оҥорбута. Петри манна олорбут «Итак, мною найдены остатки древнего народа,
дьон тимири уһаарыынан күүскэ дьарыктаммыт- обитавшего вокруг Байкала до заселения этого
тарын быһаарбыта. Ити кэннэ кинилэри олорбут района бурятами. Все данные говорят за то, что
сирдэрин аатынан «Курумчуку уустара», оттон этот народ должен был быть предком якутов».
археологическай культураларын «Курумчинскай Бернард Эдуардович Петри ити курдук Ангара
культура» диэн ааттаабыта. Биллиилээх учуо- өрүс баһыгар Курумчи аймаҕын сиригэр, былыр­
най Петри ХХ-с үйэ саҕаланыытыгар оҥорбут гы саха төрүттэрэ олоро сылдьыбыт суолларын-
сабаҕалааһыннарын Саха сиригэр бастакы кэлии иистэрин булан, дьон-сэргэ билиитигэр таһаар-
нуучча хаһаактара да бука бары бигэргэтэллэр: быта. Кини кэнниттэн эмиэ Иркутскай куорат
« ...а так, государь, мы холопи твои приехали на университетын үөрэхтээҕэ В.И.Огородников
великую реку Лену в якутский острог, и у ино­ Петри оҥорбут сабаҕалааһыннарын туоһулуур
земцев якутов их якутское дело железо ест самое арыйыылары оҥорбута. Оттон ити универси-
доброе, а плавят де государь они то железо ис текка үлэлии сылдьыбыт сахаҕа киэҥник биллэр
каменья...» Ити воевода Василий Пушкин 1647 историк, Г.В.Ксенофонтов Байкал кытыллары-
с. суругуттан. Оттон учуонай Николай Климович гар сахалар олоро сылдьыбыттарын, оссо Саха
Антонов ((Наследие предков» диэн кинигэтигэр сирин олохтоохторун кытта түҥ былыргы сибэ-
суруйар: «...за высоким мастерством якутских эстэрин туһунан бөдөҥ научнай үлэлэри суруй-
кузнецов по плавке металла таится многовеко­ бута: «Академик Окладников А.П. приводит еще
вой опыт их предков, традиции курумчинских и ряд сходных этнографических черт, обьединяю-
забайкальских металлургов 11 и 1 тысячелетия щих курыкано-якутские культуры». Курумчуку
до н. э. и 1 тыс. н. э.». Петри ити сабаҕалааһын- уустарын оһохторугар, ала-чуо майгылыыр саха
нарын үгүс кэнники да үөрэхтээхтэр бигэргэ­ тимири уһаарар оһоҕо соторутааҕыта Өлүөнэ
тэллэр. Ол курдук, история билимин кандидата орто тардыытыгар көстөн турар... Нуучча бас-
Афанасий Николаев «Тайная история саха» диэн таан кэлиитигэр бүрээттэр, сахалар тустарынан
кинигэтигэр суруйар: «Сам по себе факт нали­ сурукка-бичиккэ тиһэн хаалларбыт Голландия
чия развитого скотоводства говорит о том, что киһитэ Николас Витсен (1641-1717 сс.) бүрээт-
саха являются коренным населением современ­ тэр уонна сахалар тыллара олус майгыннаһалла-