Page 61 - Неизвестное название

Араас кэмҥэ сэһэнньиттэр Бороҕон улууһун ринэн олохсутар, Сыҥаах Абыйыкаан диэн уолун
төрүттээбит дьонунан өссө Эллэй Боотур уола Хаатты сайылыгынан, Бөрө Бастааҕынан, Тумул
Бороҕон Өндөйбөх уонна Эллэй Боотур сиэнэ Эбэтинэн, Дьарааманан, Дьиэрэ сайылыгынан,
Бороҕон Оххой буолаллар диэн суруйбуттар. Дуудаҥанан олохтуур, Өнөр Өлтөх диэн уолун
Итинник биир Бороҕон диэн ааттаах киһит- Туйма үрэх орто сүүрүгүнэн, Дьүөлүнэн, Та-
тэн үөскээн, тэнийэн тахсыбыттар диэн буолар. маранан, Бытыкыччыманан, Балыктаах Эбэнэн,
Уонна дьэ, аймалҕаннаах XVII үйэ кэнниттэн Манхаайыкынан олохтуур, Лөгөй диэн уолун
ыһыллыы бөҕөнү ыһыллыбыттар. Ол да гыннар Кэптэнинэн, Быйдынан, Мүрү Эбэ арҕаа өт-
ааттарын ыһыктыбатахтар, умнубатахтар. Онон түнэн, Таргылдьыманан, Хоту Тыаманан, Аччы-
Бороҕон диэн ааттаах аҕа уустара баар буолбут- гый Эбэнэн олохтообут, Тарбыах Тиис диэн уо­
тар Кэбээйи Куокуйугар, Тыайатыгар, Бүлүү лун илин Тыаманан, Мүрү Эбэ илин, соҕуруу
Бороҕонугар, Өймөкөөн Бороҕонугар. Бороҕот- өттүнэн, Хоро Сыырдааҕынан, Хатыҥ-Сыһыынан
тор халыҥ аҕа ууһа эбиттэрин уонна олуһун диэн олохтообут, Дурман Эмээхсин диэн кыыһын
ыһыллыбыттарын, тарҕаммыттарын өссө Бороҕон Сыырдааҕынан, Кыыс Хаҥанан, Күөл Эбэнэн,
диэн сир аата элбэҕэ кэрэһэлиир. Сорох холобур- Чирэпчинэн, Кыччаманан, Балыктаах Эбэнэн
дары көрүөҕүҥ: Бороҕон - Красноярскай кыраай олохтообут, Сугуннаах Суотту диэн кыыһын
Дьэһиэйигэр, Бороҕон, Бороҕон Аппата - Дьа- Өлүөнэ өрүс Суоттутун биэрэгинэн олохтообут.
аҥыга, Өймөкөөн Бороҕон Быстаҕа - Томпоҕо, Кини бу сэттэ оҕолоро аҕалара Бороҕон Дьуотту
Бороҕон Кумаҕа, Бороҕон үрэҕэ - Өлүөнэ төрдү- анаан олохтообут сирдэринэн-уоттарынан олох-
гэр, Бороҕон Кыһыл Сыьтра - Бүлүүгэ, Бороҕон сүйаннар, төрөөн-ууһаан олорбуттара». ([Андро­
Кыыһа - Тааттаҕа; Бороҕон Кыыһын Үрүйэ- сов Д. С, Тойон Мүрү, С. 21].
тэ, Бороҕон Мэхээлэ Сирэ - Аммаҕа; Бороҕон Сэһэн Болоттон сиэттэрэн уонна Дмитрий
Хоммут - Чурапчыга». [Багдаръмн Сүлбэ. «Ил Михайлович Говоров оҥорбут төрүччүтүнэн
Түмэн». - 2001, - Атырдъах ыйын 1к.], сирдэтэн, кыраайы үөрэтээччи Уйбаан Охлопков
Багдарыын Сүлбэ: «Бу Бороҕон тыллаахтар» - Туймалыырап Бороҕон улууһун нэһилиэктэрин
билиҥҥи Уус Алдан сиригэр ууһаан-тэнийэн, ту­ төрдө буолбут дьон төрөөбүт сылларын ырытан
ру гуран олорбуттар, кэлин кинилэртэн араҕан, таһаарбыта. Онно ааҕабыт: «Эллэй Боотур 1452
тыллан Бэс Бороҕоттор диэн туспа аҕа ууһа с., Хордоҕой Хойоҕос 1477 с., Бороҕон Дьуор-
үөскээбит, олорбут сирдэрэ Сыҥаах, П-с Суотту ту 1502 с. төрөөбүттэрэ барылланна. Бороҕон
нэһилиэктэрэ», - диэн суруйбут. Оттон кыраайы Дьуорту уолаттара: Өнөр Өлтөх, Сыҥаах Абый­
үөрэтээччи С.С. Алексеев - Төрүт Бороҕон: «Бо- ыкаан, Тарбыах Тиис, Сүрдээх Дүпсүн, Лөгөй
роҕон Дьуотту олоҕо хойукку Сыҥаах нэһили- Тойон 1530-1550 сс. төрөөбүт быһыылаахтар.
эгин сирэ-уота буолар, ыччаттара элбээн саҥат- Өнөр Өлтөх уола Өркөн Быраайы 1560 с., Ойуун
тан-саҥа сирдэринэн тэнийэн барбыттар. Бастаан Уһуйуоп 1600 с., Акае Туран 1635 с., Чөмөх-
чугастыы билиҥҥи Саһылыкаан, Тампа үрэҕинэн түүр Дьуорту 1668 с. диэки төрөөбүт буолуох-
Бэрт-Ууһун, Курбуһах сирдэрин булбуттар, онтон тарын сөп. Таҥараҕа тиксибит киһи Александр
Мүрүнэн Танда үрэҕэр тиийбиттэр, ыраах Дьа- Говоров 1700 с. күн сирин көрбүт. Киниттэн
аҥынан, Халыманан, Өймөкөөнүнэн, Бүлүүнэн, кэнники кэлбит Говоровтар төрөөбүт сылла-
Кэбээйинэн тарҕаммыттар. Ханна да тиийдэллэр, ра чуолкай биллэр. ...1816, 1851, 1895, 1917,
Бороҕонтон төрүттээхтэрин умнубаттар эбит, Бо- 1927 сс. перепистэн көһүннэ. Инньэ гынан, ал-
роҕон диэн ааттаах нэһилиэктэри, аҕа уустарын лараттан өрө ааҕан таһааран хаһан харахтарын
үөскэппиттэр)), - диир. көрбүттэрин быһаардыбыт...
«Орто Ленаҕа кэлии Эт уос Эллэй Боотуртан Бороҕон, Дүпсүн улуустара Эллэй Боотур
төрүттээх Хордоҕой Хойоҕос диэн киһи Бороҕон Болотой Оххон диэн уолуттан ууһаабыттара. Бо-
Дьуотту диэн уолун Мүрү эбэҕэ олохтообут. Бо- роҕон Дьуортуттан Сүүрдээх Дүпсүн, Куду Кур-
роҕон Дьуотту диэн киһиттэн биэс уол, икки кыыс буһах, Сыҥаах Абыйыкаан, Өнөр Өлтөх, Лөгөй
төрөөннөр киһи-хара буолбуттар. Аҕалара Бо- Тойон, Сугуннаах Суотту төрөөбүттэрэ. Куду
роҕон Дьуотту хас биирдии оҕолорун Мүрү алаас Курбуһах Сараах, Сэтэми, Оттоохой, Кулады,
тулатынааҕы алаастарынан уонна үрэхтэринэн Дьаарын диэн оҕолорун аатынан биэс аҕа ууһа
тарҕатан, өлүү сир биэртэлээн олохсутан испитин бииһээбит. Өнөр Өлтөх сэттэ уолаттара сэттэ аҕа
туһунан үһүйээннэр бааллар. Ол курдук, Куду ууһун төрүттээбиттэр. Онон Бороҕон улууһугар
Курбуһах диэн уолун Курбуһах сирин үс үрэхтэ- 45 аҕа уустара 13 нэһилиэк буолбуттар.