Page 62 - Неизвестное название
P. 62
Байаҕантай улууһа 9 нэһилиэктээҕэ. Олор- Баатаҕай, Өспөх быыстарыгар тиийбиттэр. Дөксө
тон биһиэхэ Саһыл, Хаҥалас, I, II, III Байаҕан- Мүрүнэн эмиэ хоту Холлоҕостоох үрэҕинэн тэ
тай кэлбиттэр. Өймөкөөн-Бороҕон Уус Маайаҕа, нийбиттэр. Мүрүгэ Мындаабаҕа өрдөөҕүттэн
IV Байаҕантай, I, II Игидэй Таатта оройуонугар олохсуйбуттарын 1883 с. хоролору кытта сир
туспа барбыттар. Хаҥалас, Боотурускай, Мэҥэ, мөккүөрүгэр былыргы межевой остоолболор
Бороҕон, Нам Саха сирин саамай бастакы улуус- бааллара кэрэһэлиир.
тарынан биллэллэр. 1720 с. архыып докумуонна- 1721 с. саҥа административнай үллэрии
рыгар көстөллөр». [Охлопков И. Бороҕон Дъуо- буолтугар Бороҕон улууһугар Өспөх, Бескун,
рту бэһис үйэтэ // МС. - 2003. - Атырдъах Чэриктэй, Байаҕантай уонна Өлтех буоласта-
ыйын 9 к.]. ра киирбиттэр. Үүт үкчү билиҥҥи Уус Алдан
Оттон С.С.Алексеев - Төрүт Бороҕон бо- улууһун курдук.
роҕоттор төрүттэрин туһунан маннык суру- Байаҕантай улууһун Хаҥалас нэһилиэгин
йар: «Норуот историятыгар аҕыйах кэм (сүүс, үөрэхтээх киһитэ Пантелеймон Егорович Готов
тыһыынча даҕаны) улаханнык тугу да оонньоо- цев 1893 с. Саха төрдүн маннык суруйан хаал-
бот. Элбэхтик норуоттар буккуһан (тыл, дьүһүн ларбыт (19 үйэтээҕи хаһаак чинчийээччилэрит-
уларыйыылара), кэлэн-баран (великие переселе тэн ылбыт):
ния) олорбуттар. Сахалар Байкал да кытыытыгар 1. Үөксүкү, 1075 с.т., кини уола.
олорон бу билиҥҥи Саха сирин бас билэн олор- 2. Мейерем, 1110 с.т, кини уола.
буттара биллэр. Сак Саки диэн тыл кыбытыы- 3. Норохой, 1145 с.т., кини уола.
лаах Евразия норуоттарыттан Саха диэн ааттаах 4. Арчын (Аргын), 1180 с.т., кини уола.
биһиги эрэ билигин буоларбыт, киэн тутта аатта- 5. Аэл (Айаал), 1215 с.т., кини уола.
нарбыт элбэҕи этэр. Бу норуоттар саамай төрүт- 6. Өйүрөс - Кол Дьульжигин, 1250 с.т.,
тэрэ-уустара да буоллахпытына көҥүл курдук. кини уола.
Былыргы өбүгэлэрбит аҕатын олоҕор кыра уол 7. Түөртүгүл, 1285 с.т., кини уола.
олохсуйар, улахан уолаттар тэйиччи олохсуйуох- 8. Каэрин (Хайаран), 1320с.т., кини уола.
таахтар диэн кэһиллибэт сокуоннаахтар. Молотой 9. Омоҕой, 1355с.т., ол кэннэ Эллэй диэн су-
Орхон улахан уола Сүрдээх Дүпсүн хоту олохсу руйбут. Эллэй Омоҕой Баайга күтүөт, сааһынан
йар, кыра уол Бороҕон Оххой Дьараама эбэҕэ хаа- быдан эдэр.
лар. Бороҕои Оххой улахан уола Дьабака Дьуорту Арҕаа хаҥаластар төрүттэрин быһаарар
ыччаттара Туйма үрэҕинэн, аймахтара өнөрдөр, маннык баар:
түүлээхтэр, дүпсүннэр илин өттүлэринэн, Сугун- «Родословие Кангаласского улуса, состав
наах Суотту (Дьуорту) диэн кыыһын ыччаттара ленное по словесным преданиям якутских ста
арҕаа диэки Туйма, Тампа үрэхтэринэн өрүскэ рейшин 10 марта 1896 года» диэн. Бу рукопиһы
тиийэ олохсуйаллар. Дьараамаҕа аҕатын аатын бороҕоттор төрүттэрин кытта тэҥнээн көрдөххө,
ылан кыра уол Бороҕон Дьуорту хаалар. Бороҕон саастара барыллаан маннык тахсар эбит.
Дьуорту улахан уола Куду Курбуһах, орто уолат Хаҥас өттө хаҥаластар, уҥа өттө бороҕот-
тар Бэрт Уус, Саһылыкаан Тампа үрэх салаала- тор. Хаҥаластарга хас да утах баарыттан Маһа-
рынан илин, соҕуруу диэки олохсуйаллар, аҕатын ры Бозеков баар утаҕын тэҥнииргэ киллэрдим.
олоҕор Дьараама эбэҕэ эмиэ аҕатын аатын ылан Бороҕон Чуука Капчиновтыын бииргэ ыраахта-
Бэс Бороҕон хаалар. Бу олордоҕуна тыгыннар аҕыга тиийэ сылдьыбыттарынан.
кэлэннэр кыргаллар. Биир соҕотох уол ордон Бэс 1. Эллэй - Эр Соҕотох, 1390 с.т., кэргэнэ
Бороҕоттору хаттаан сөргүтэр. Ол уол аата эмиэ Омоҕой кыыһа.
аҕатын аатынан Бороҕон Амыыкаан диэн, киниэхэ 2. Экин - Абаган (Хатан Хаҥалас); Моло
эбии Сыҥаах диэн былыргы баһылыктар ааттара той Орхон,1420 с.т..
иҥэриллэн Бороҕон Сыҥаах Амыыкаан диэн аат- 3. Дэхси - Бороҕон Оххой (Ойор Оххон,
танар. Кини улахан уола Лөгөй тойон Мүрү Эбэ Хордой Хойоҕос),1450 с.т.
арҕаа өттүгэр олохсуйар, ыччаттара эмиэ хоту 4. Хоҕоһуун - Бороҕон Дьуорту, 1485 с.т.,
түһэн өнөрдөр илин өттүлэригэр, байаҕантайдар олоҕо - Сугул сирэ.
быыстарыгар тиийэллэр. Дьараама Эбэҕэ эмиэ 5. Дойдууса - Дархан - Бэс Бороҕон (Бес
кыра уол Окто Амыканов хаалар. Кини ыччат кун, Бэскүн),1522 с.т., олоҕо - Сугул сирэ.
тара Дьарааматтан Тампа үрэҕинэн Сыырдаах 6. Мунньан - Сыҥаах Амыыкаан (Бороҕон
күөлүгэр диэри тэнийбиттэр уонна хоту өттүнэн Амыыкаан), 1550 с.т., олоҕо - Сугул сирэ.
