Page 83 - Дүпсүн сирэ

Иккис түһүмэх.
Дүпсүн улууһа

Улуус — саха биис ууһун административна!!
тэриллиитэ

(Туһумэххэ киирии т ьи)
Сахалары, историктар чинчийиилэригэр тирэҕирэн,
Лена орто сүнньүнэн, Бүлүү, Алдан өрүстэр тардыы-
ларынан өссө биһиги эрабыт VII үйэтиттэн, баҕар ол
инниттэн, сүһүөх-сүһүөх хаста да төхтүрүйэн кэлэн
олохсуйбуттара диэн эппиппит. Орто Азия, Байкал
күөл тулатынааҕы сирдэргэ ууһаан-тэнийэн олорор
эрдэхтэринэ үч курыканнарынан сирэйдээн, бэйэлэрэ
государственнай тутуллаах (Эллээх) этилэр диэн да-
каастыыр чинчийээччилэр, историктар, этнографтар
элбэхтэр. Саха сиригэр улуустар уонна нэһилиэктэр
историяларын анаан-минээн чинчийбит профессор
Ф.Г Софронов («Якуты. Мирское управление в нач.
XVII—нач. XX веков». — Якутск, 1987 г.), краевед
И.Г.Березкин («Өбүгэлорбит уонна үөлээннээхтэрбит
суолларынан». — Дьокуускай, 1981 с.), сана кэм исто-
рига А.А.Борисов («Якутские улусы в эпоху Тыгына».
Бичик, 1997 с.) үлэлэригэр ааттара этэллэрин курдук
нуучча кэлиэҕиттэн ыла олохтоммут административнай
тэриллиини (улуустар, нэһилиэктэр үөскээһиннэрин)
үөрэппиттэрэ, чинчийбиттэрэ. Оттон VII үйэттэн XVII
үйэҕэ диэри саха «саха эрдэҕинээҕи» кэминээҕи ити
тутулун (элин), тэриллиитин букатын умнан кэбис-
питэ уонна таас үйэтээҕи кэмнэ тонной, биис ууһун
родовой-общественнай тутулунан олорбута дуо? XVII
үйэҕэ, нуучча эрэ кэлэн баран, икки сүһүөхтээх улуус,
нэһилиэк диэн административнай салалта структу-
ратын олохтообута дуо? Бу боппуруоска эрдэтээҥҥи
учуонайдар, этнографтар туох дииллэр эбитий?
79