Page 24 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

pyyv^vy yv v yuyv V^ygy^V^V^ у v V^^^VVV

Иккис баһа
САЙСАРЫ БУЛГУННЬАЬА

Былыргы үһүйээитэн уонна история чахчытыттан
Сайсары Хотун кэлиитэ
Сайсары Хотун Енисей орүс баһынааҕы кыргыыс омук
сиригэр тюрдуу-сахалыы тыллаах Сахайыыт (Сахаит) аҕатын
ууһугар үөскээбитэ-торөөбүтэ. Кини XIII үйэ саҥатыгар, 1207
сыллаахха буолбут, Чьпгыс-хаан Джути диэн уолун хаап
тохтуулаах сэриитип тулуйбакка, бэйэ.тин аймахтарып уонна
оҕолоруп кытары бу манна коһоп кэлбитэ. Билшпги Дьокуус-
кай куорат турар сиригэр биир намыһах сыырдаах обургу
күол хотугулуу-арҕаа ортүгэр, дьиэ-уот туттаран, бэрт
үчүгэйдик олорбута, юкагирдары уонна эвенкилэри кытары
доҕордоспута. Кипи кырдьан елөрүн кытта, уһуннук олорбут
сирин кэриэстээп, бары дьоно-сэргэтэ уоппа ыччаттара
Сайсары күолэ диэп ааттаабыттара. Манна Сайсары Хотун,
аан бастаан кэлнэҕиттэн ыла, ыпах сүөһүтэ уонна сылгыта
үчүгэйдик үөскээн-төрөон барбыта, кнэҥпик тарҕаммыта, XIV
үйэ ортотуп диэки өрүс илин эҥэринээҕи Кулуп Атахха тиийэ
охсубута. Оттон Байкал күөл хотугулуу-арҕаа ортүгэр олоро
сылдьыбыт, адьас былыргы булаҕаат бүрээттэртэн төрүттээх-
уустаах, ол иһин эмиэ тюрдуу-сахалыы садгалаах, элбэх
оҕолоох Баараҕай Баатылы сиэннэрэ Хатан Хаҥалас, Аан
Татыйык, Дэхси дархан, урааҥхай сахалар баһылыктара,
Бадьай тойону кытары хотугу Улахап (Өлүөнэ — Лена) орүс
уступ болуотупан устан кэлбиттэр. Эмиэ билигин Дьокуускай
куорат турар сиригэр, биэрэккэ, тохтообуттар. Опно арҕаа
мыраап аннынан субуруһан сытар, үс үчүгэй, уһун сиппьигэс
Хочолор баалларып билбиттэр. Сайсары хотун дьонуп-
сэргэтин уонна ыччаттарын кытары билсибиттэр. Ол кэннит-
тэн эдэр Бадьай Тойон дьонноро икки соҕуруу диэки хочолорго
олорсуохтаах эбиттэр. Оттон кырдьаҕас Дэхси дархан.күүстээх-
22