Page 26 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

Чьпгыс-хаан биир сэрииһит уола Дьүүтү (Джути) баһылаабыта.
Киниэхэ санаатып манньытаары, бу дойдулар тойотторо
элбэх үрүҥ сылгылары бэлэх биэрбиттэрэ. Олору ылбыта, ол
гынан баран син биир бу дойдулар хорсуп-хоодуот дьонноруп,
чулуу-ньургун уолаттарып бэйэтип сэриилэрин ипники күөнүгэр
туруортаабыта, оной кыртарап кэбиспитэ. Сэриигэ кыттыба-
тах дьон утарылаһан көрбүттэрэ да туһа тахсыбатаҕа, опои
онно-манна көспүттэрэ, күрээбиттэрэ.
Сир-дойду кураанахсыйан-хобдохсуйан киирэн барбыта.
Кыргыыстар хас да биис уустаахтара. Олортон Саҕан диэн
биис ууһугар Сахаит диэн адьас тюрдуу-сахалыы тыллаах
биир аҕа ууһа баара. Ол аҕа ууһун баһылыга Сара Баай тойон
кэргэнэ Сайсары хотун элбэх уолаттарып, кыргыттарын
уонна үлэни-хамнаһы кыайар аймахтарын барыларын ылап,
сылгыларын уонна ыпах сүоһүлэрин үүрэн, Хоту дойдуга
көспүттэрэ. Онно юкагирдар уонна эвенкилэр олорор сирдэ-
ригэр тиийиэх санаалаах этилэр. Ол омуктарга биир Улахан
өрүс баһын булан, онно болуот оҥостон, от тиэйэн сылгыла-
рын, ынах сүөһүлэрин киллэрэн, уһуннук айаннаан тиийиэх-
тээх этилэр. Ити дойдуну уруккуттан туматтартан уонна
сортуоллартан истэр эбиттэр.
Сара Баай тойон, быһа суолунан айаннаан, билигин
Иркутский куорат турар сиригэр кэлэн баран, ыалдьан олон
хаалбыта. Онтон Сайсары хотун салайап, били улахан өрүс
баһып булан, болуот онотторон, онио от кэбистэрэн, сылгы­
ларын уонна ыпах сүөһүлэрин тиэйтэрэн баран, хоту диэки
уста турбута. Аара ханна кыстаабыта, төһө өр айапнаабыта
биллибэт. Дьэ оной билигин Дьокуускай куорат турар сиригэр
кэлэн тохтообут. Манна юкагирдары уонна эвенкилэри
кытары бэрт эйэлээхтик көрсүбүт, биир обургу соҕус күөл
хотугулуу-арҕаа ортүгэр олохсуйбут. Бу олохсуйуута XIII үйэ
саҕаланыытыгар буолбут. Онтон ыла Сайсары хотун дьоно-
сэргэтэ, уолаттара, кыргыттара бары даҕапы юкагирдары уон­
на эвенкилэри кытары олус доҕордоспуттар, сорохторо хаан-
УРУУ, аймах буолан барбыттар. Ынах уонна сылгы сүөһүлэрэ
үчүгэйдик үоскээбиттэр.
Сайсары хотун бары дьопун, уолаттарып, кыргыттарын
кытары бииргэ олохсуйбут сириттэн чугас биир үчүгэй
булгунньах баара. Ол булгунньах тэллэҕэр Сайсары хотун
сыл аайы ыһыах ыһара. Онио туос ураһаларын туруораллара,
хонууга кутаа уотун ума таллара, сир дойду иччитин аһаталлара,
кымыс иһэллэрэ, кыргыыстыы, юкагпрдыы. эвснкилин ыллыыл-
лара-туойаллара, корү нары коцүлүттэп туталлара.
Сайсары хотун олбүтүп кэип >. кипи iиэннэрэ уонна хос
24