Page 28 - Березкин И.Г. Сайсары күөлэ уонна Сайсары булгунньаҕа

ураһатын, олохтоох туос ураһаны, аал уоттаах алаһа дьиэни,
ойуулаах сэргэни туруортаабыт. Сэргэҕэ саха үрүҥ атын, ол
аата Дьөһөгөй оҕотун, кыргыыс үрүҥ субуйа сүүрүгүп
баайбыттар. Киэргэллээх күрүөҕэ саха саадьаҕай ынаҕын
уонна кыргыыс ыҥырыа эриэи ынаҕын баайбыттар. Олору
барыларын алгыстаах кырдьаҕас алҕаталаабыт, саамал кымыһы
өрүтэ ыһан үөһээ айыылары, сиргэ ыһыахтаан сир-ийэии,
аһаталаабыт. Ол кэнниттэн ас-үөл боҕө аһаммыт, арыылаах
кымыс бөҕө иһиллибит, оонньуу-көр бөҕө буолбут. Сахалыы,
кыргыыстыы, юкагирдыы, эвенкилии ырыа-тойук мапна
ылламмыт, кэпсээн-ипсээн манна тахсыбыт. Онтон ыла
урааҥхай сахалар кыргыыстары, юкагирдары, эвенкилэри
кытары хаан-уруу, аймах-Филэ дьон буолан барбыттар
эбит.
Урааҥхай сахалар XV-XVI үйэлэргэ саха народноһа буола
үүммүттэр. Ити уһун үйэлээх Сайсары булгунньаҕын тэллэҕэ,
уруккуттан олохсуйбут үгэс быһыытынан, кыргыыстар уонна
урааҥхай сахалар холбоһуктаах ыһыахтарын ыытар сирдэри-
нэн буолбут.
Сайсары булгунньаҕа бэйэтэ XVI үйэ саҕалапыаҕыттан
ордук Тыгын дархан кэмиттэн ыла, ураты суолтаны ылбыта.
Оччолорго Тыгын дархан Эркээни уонна Туймаада хочолоругар
олорор хаҥаластары баһылыыра, салайара. Кини Эркээни
хочотугар үөскээбитэ-төроөбүтэ, эдэр эрдэҕипэ онно биэс-
алта кэргэнэ барылара тус-туспа тарҕаһан, хас биирдиилэрэ
ынах сүөһү уонна сылгы иитэн, үлэһит-хамначчыт дьонпоох
олорбуттара. Ол кэмҥэ ити хочолор икки ардыларыгар
Соҕуруу Ытык Хайа чугаһыгар баар Ойуу Хатыҥ диэн сиргэ
түөрт хорсун-хоодуот уолаттардаах, биир үчүгэй дьүһүннээх
кыыстаах Хоро оҕонньоро олорбут. Ол оҕонньор кэнникинэн
Тыгын дархан Туймаадаҕа барарын-кэлэрип мэһэйдэһэр
буолбут.
Онтон кыыһыран Тыгын дархан Эҥсиэли хочотунааҕы
Бөтүҥ аҕатын ууһугар олохтоох Анньыһар Баатыры көмөҕө
ьпгырбыт. Онуоха Анньыһар Баатыр сөбүлэнэн кэлбит уонна
Хоро оҕонньорун үс уолун өлөрбүт, биир уола куоппут.
Оҕонньору бэйэтин эмиэ өлөрбүт уонна үчүгэй кыыһын
дойдутугар илдьэ баран испит. Ол истэҕинэ кыыһы ким эрэ
кураахтаах саа оҕупан өлүөр диэри тобулу ытан кэбиспит
уонна тыаҕа сүтэн хаалбыт. Аиньыһар Баатыр кыыһы көмөи
баран дойдулаабыт. Били куоппут уол кэнники быраан
үрдүнээҕи хоролору үөскэппитэ эбитэ үһү.
Ити охсуһуу кэпниттэн Тыгын дархан Ойуу Хатынтга
сайын олорор дьиэни-уоту туттубут уонна Сайсары күөлүн
26