Page 40 - Түөлбэҕэ олоҥхо эйгэтин олохсутуу соруктара, ньымалара

И.В.Пухов научнай улэ^э бэйэтин сурун хайысхатынан саха олоихотун алтайдар, шордар,
хакастар, тувиннар уонна Саха сирин хотугу норуоттарын героическай эпостарын кытта тэинээн
чинчийиини ааттыыра. Кини туур-монгуол уонна хотугу норуоттар эпостарын кытта саха олоихотун
уескээбит теруттэрин. керуинэрин, истииллэрин тэинээн ырытыыга суикэн кылаатын киллэрбитэ.
Фольклорист Дмитрий Говоров «Будуруйбэт Мулдьу Бе^е» олоихотун араас норуот эпостарыгар
тэинии тутан уерэтэрэ, чинчийэрэ бу олоихобут атын эпостартан урдук таЬымиа турарын туоЬулуур.
Онон И.В.Пухов аан дойдуга эпоЬы чинчийии наука^а хайдах хайысханан салаллан, сайдан
барыахтаа^ын арыйбыт, суол тэлбит улахан учуонай быЬыытынан сыаналанар.

II ХАЙЫСХА. ОЛОИХОНУ КЭНЧЭЭРИ ЫЧЧАККА ТИЭРДИИ

Кыра саастаах о^олорго олоихону билиЬиннэриигэ электроннай оонньуулары туЬаныы
Захарова Наталья Ивановна
ТааттаулууИун Ытык - Куел” Сулусчаан^’ о^ону сайыииарар
киин иитээччитэ, 1 .миэстэ хакаайыиа
Билииии сайдыылаах уйэ^э 050 билиини-керууну компьютер, компьютер оонньууларын,
интириниэт ситимин неиуе тургэнник ылынар. Биллэрин курдук олох тэтимэ кун-туун сайда турар.
Компьютернай оонньуулар араастара атыыга кэиник тар^анан эрэллэр. Компьютер - билииии олох
ирдэбилэ. Оскуола^а киириэн иннинээ^и саастаах о^олору иитии-сайыннарыы федеральнай
государственнай уерэхтээЬин стандарт усулуобуйатыгар сеп тубэЬиннэрэн иитиигэ септеех суол.
Онон кыра саастаах о^олорго олоихо малын-салын, тыаЬын-ууЬун, геройдарын, тереебут
дойдутун билиЬиннэрэргэ электроннай оонньуу олус кемелеех буолуо диэммин электроннай
оонньуулары оиордум. Бу оонньуу- босуобуйалар тереппуттэргэ, иитээччилэргэ коме буолаллар.
Сыала:
Кыра саастаах о5олорго олоихону электроннай оонньуулар кемелерунэн билиЬиннэрии.
Соруктара:
1. Компьютер оонньууларын темаларынан арааран оиоруу;
2. Тереппуту кытта ситимнээхтик бииргэ улэлээЬини тэрийии.
Бу оонньуулары ситимнээхтик туЬаннахха, маннык ситиЬиэххэ сеп:
- 050 оонньуу неиуе олоихо тылын-еЬун ылынар, ейдуур.
- 05050 толкуйдатар, уус-ураннык саиарар уеруйэ5эр олук уурар.
- оонньууттан учугэйи куЬа5антан араарар.
- оонньууга сорудахтарын сопке толорорго кыЬанар;
- оонньуу сыалын - соругун ситиЬэргэ кыЬаллар.
- Компьютернай оонньуу арааЬын интэриэЬиргиир, билиэн- керуен ба5ата уЬуктар.
- Хас да буолан улэлиири-оонньууру сатыыр
- Беле5унэн улэ5э-оонньууга кехтеехтук кыттар
Электроннай оонньуулар: «Уратытын бул», «Саха бала5ана», «Викторина», «Чээн, сибэкки»,
«Кует», мультфильм: «Орто дойду» уо.д.а.

Оскуола иннинээ^и саастаах о^олорго олоихону билиЬиннэрии
Турантаева Агафья Михайловна
Уус-Алданулуукун Тумуллаа^ы "Тумулчаана''
01^0 укуйаанын иитээччитэ, 3 миэстэ хаИаайына
Саха омуга былыр-былыргаттан 050Л00Н, буебэйдээн, чочуйан, тупасран кэлбит баайа ийэ
тыла буолар. Билигин араас омук алтыЬыытыгар биЬиги бэйэбит тереебут тылбытын билэрбит - бу
билииии КЭМ ирдэбилэ буолар. Саха ыччата 050 эрдэ^иттэн тереебут буоруттан силистэнэн-
мутуктана иитилиннэ^инэ. норуотун тылын, бар^а баайын утуе угэстэрин этигэр-хааныгар
ииэриннэ^инэ амарах сурэ^ин, мындыр ейун. уран тарба^ын утумнаата^ына саха омук омук
быЬыытынан чэчирии сайда туруо. Ийэ тыл кууЬунэн 050 саха буолан сандааран ситэн-хотон, оло^у
оиорсор суолу тобулар кыа^ы ылар. Олоихо 050 иитиитигэр суолатата олус улахан. Олоихо неиуе
050 иитии, сиэр-майгы бары хайысхаларын ылынар. Олоихото ахсаан, тыл сайдыыта, тулалыыр
ОЛО5У билсии. еиу-дьуЬуну. хайысханы. мээрэйи билэ улаатар.
Мин олоихону 2000 сылтан са^алаан о^олору уЬуйабын. Бастаан са^алыырбар тереппуттэр
санааларын билээри ыйытык ыыппытым. Бу ыйытык тумугунэн. тереппуттэр о^олоругар олоихону
уерэтиэхтэрин ба^аралларын биллэрбиттэрэ. Ол иЬин мин о^олору кытта ыкса улэлииргэ куруЬуок
былаанын оиостубутум. УлэЬиттэри. тереппуттэри кытта олоихо эйгэтин тэрийбитинэн барбыппыт.
Дьарык нэдиэлэ^э биирдэ ыытыллар. Олоихону о^олорго театрализованнай представление
быЬыытынан уерэтэргэ быдан табыгастаах, о^олорго уерэтэллэригэр чэпчэки, тургэнник ылыналлар.
Ол курдук С.Васильев - Борогонскай ,, Ме^уруур Бе^е б)э<атыыр‘\ „Батастаан Баатыр“. “Уелэп

38