Page 112 - Олоҥхо биһигэр

кылааннаах-уһуктаах Кыыс Дэбилики диэн бухатыырдаах, сүрдээх
иирсээннээх, элбэх охсуһуулаах-айдааннаах олоҥхону түүн хойукка
диэри олоҥхолоото. Кыыс Дэбилики үөһэттэн түһэриллибэтэҕэ,
орто дойдуга олохтоох ыал кыыстара этэ. Аллараа дойдуттан абааһы
адьырҕата, силлиэ-холорук аргыстанан, аҥнан-бохтон, Кыыс Дэ-
биликини ойох ылаары кэлэн эрэргэ дылыта. Онтон ыла үөһэнэн-
алларанан иитэ-саҕата биллибэт охсуһуу, айдааннаах араллаан бөҕө
арыллыбыта да, чуолкайдык өйдөөбөппүн. Кыыс Дэбилики кимиэхэ
да ис буолбат, иннин биэрбэт, кыыс оҕо урбаннааҕа, айыы дьоннорун
иирсэр быһыылааҕа. Олоҥхо ситэриллибэтэҕэ. Кэнники да бүтэһигэр
тиэрдиллибитин истибэтэҕим. Миитэрэппээн оҕонньортон бастаан
арыычча өйбөр хатаабыт олоҥхом бу этэ. Ити иннилэринээҕилэриттэн
туох да хаалбатах. Онтон Тыама диэн күөл күһүҥҥү муҥхатын кэ-
мигэр Бурцев Ф.А.-Кыыдам Сүөдэр оҕонньордооххо «Нэлэмэн Куо»
олоҥхону үс түүн олоҥхолообутун истибитим. Олоҥхо эмиэ ситэ-
риллибэтэҕэ. Оччотооҕу кырдьаҕастар бэркэ кичэмэлиир, ыал аайы
олоҥхолообот олоҥхотун олус сайдан, соруйан кэриэһин олоҥхолоото
быһыылаах диэбиттэрэ. «Нэлэмэн Куо» уустук ис хоһоонноох, сүҥкэн
олоҥхо этэ. Хомойуох иһин, эмиэ кыратыҥы буоламмын, түүн утуй-
талаан хаалыталааммын, ис хоһоонун ситимнээн өйдөөбөтөҕүм. Ити
кэнниттэн 1932—1933 сс. диэри киниттэн хас да олоҥхону, ол иһигэр
«Хаан Айыы Дьаргыстайы» истибитим. Кэнникинэн олоҥхото, ордук
кэпсээнэ хаала быһыытыйбыта. 1930 с. колхозка киириэҕиттэн күүһэ
кыайар үлэтигэр, дьаам сүүрдүүтүгэр эҥин үлэлиир буолбута. Биир
бириэмэҕэ бэл уонча хаһаайыстыбалаах кыра колхозка быстахтык
председателлии сылдьыбыта. Уруккутун курдук, олоҥхолоон нэһи-
лиэктэри кэрийэр идэтин уураппыта.
1946 с. аармыйаттан кэлбитим. Оҕонньорум өссө да баар, ыраах
фермаҕа олорор сураҕа иһиллибитэ. 1948 с. оройуон киинигэр
уулуссаҕа көрсүһэ түстүбүт. Көрүҥэ үрүк-түрүк, хараҕа балачча уот-
таах. тэптиргэлэнэн хаамара да тэтимнээх. Баҕар, биир эмэ олоҥхону
өйдүүр буоллаҕына, суруйтарыа эбитэ дуудии санаан, ону кэпсэтиһэн,
үлэсиһэн көрөөрү, дьиэбэр ыҥырдым. Сөбүлэһэн барыста. Аара,
маҕаһыын айаҕар отучча холобурдаах киһи мустан туралларын көрөн,
«отону тохпукка дылы буоланнар, туохха бачча муһуннулар» диэбитин
истэн, уруккутугар майгынныырдык, уобарастаан саҥарар идэтэ хаала
илик эбит, туох эмэ салааһыннаах буолаарай дии санаатым. Биһиэхэ
хонно. Киэһэ аһыы олорон, олоҥхо туһунан санааппыппар, киһим
эттэ: «Букатын тыл көтөҕүмэ, олоҥхолорбун ааттарын да өйдөтөлөөбөт
буола умнуталаатым, тылым-өһүм хаалбыта. Сорсуйар бөҕө дьэ бука-
тыннаахтык боҕутуннарда. Арай биир эмэ ырыаны кылгастык ыллаан
көрүөм. Уонна истиэҥ буоллар, нуучча былыргы олоҕун туһунан
остуоруйалыам эбитэ дуу». Хара оҕо эрдэхпиттэн олоҥхотун, тойугун
истибит,олус ытыктыы, толло үөрэммит, күлүгүн быһа хаампатах
киһим, хаар бөҕөҕө баттатан, бу үлүгэрдээх сүрэ-кута тостон, аастыйа

108