Page 109 - Олоҥхо биһигэр

ынах курдук ыҥыранан аһыллар», хайгыы көрбүт ата «чигдитийбит
суолу сототун ортотугар диэри тоҕута-хайыта тэбинэн, айаннаан
кудулутар», көннөрү үтүө дьахтар буолбат, «аартык айаҕар тахсан,
айхаллыы турар дойду иччитин курдук барахсан», көннөрү өһүргэс,
өс киирбэх киһи буолбат, «бэйэтин тыаһыттан үргэн кыыл барар
үүсээги». Улаханнык кырдьыбытын кэннэ биирдэ колхоз хонтуоратын
таһыгар олордоҕуна, ким эрэ кэлэн суотчуту сураспытыгар: «Арҕаа
диэки киирэн ыстаанын кэннэ эриллэҥнээн эрэрэ да, биллибэтэ, хайа
үөдэҥҥэ дьөлө түспүтэ буолла, бэйэм кэтэһэн олоробун», — диир.
Аҥаар атаҕа арыый кылгаһытган суотчуттара иҥнэҥнээн хаамар киһи
этэ. Туту эмэ сөбүлүү истибэтэҕинэ, хардааччы, харсаах соҕустук
хардарсартан туттуммат идэлээҕэ. Биирдэ эмиэ хонтуораҕа кими эрэ
кэтэһэн сылдьымахтаан баран, таһырдьа тахсан, бэрэбинэҕэ олорон,
мае суора турар киһилиин туту эрэ кэпеэтэр. Туох эрэ мунньах буо-
лаары, киирии-тахсыы, киһи элбэх. Оройуонтан сылдьар устурууктар,
эдэр киһи: «Хайа бу оҕонньор аны манна тахсан олорор эбит дуу?» —
диэн соһуйар. Оҕонньоро атаҕын тумсуттан сүүһүгэр тиийэ өрө көрөн
таһааран баран этэр: «Саппыкыта тиэриллэ сытыйан баран, мин ханна
кэлэн олорорбор эн туох наадалааххыный?» Устурууктар саппыкытын
оһун айаҕын тиэрэн баран, аллараа мыччыһыннары, түүрэ аспытын
көрөн, чугастарыгар баар дьон ымаҥнаһан, сорохторо саҥа таһааран
күлсэллэр. Киһилэрэ ол-бу диэки молооруҥнаан, тэпсэҥнээмэхтээн
баран саҥата суох иһирдьэ киирэн хаалар. Мин оҕо эрдэхпинэ,
биһиэхэ үгүстүк хонор, сылдьар этэ. Кини олоҥхотун дьиэбэр
даҕаны, ыалга даҕаны син истимэхтээбитим. Ол гынан баран бастаан
утаа кыра буоламмын, ханнык олоҥхолору олоҥхолообутун үксүн
өйдөөбөппүн. Кини наадыйдаҕына дириҥиир эрээри, хатан, үрдүк
куоластааҕа. Биһиги диэки ырыаһыттары икки суоллаан араараллара:
көхсүттэн ырыа киһи уонна күөмэйинэн эрэ ыллааччы диэннэргэ.
Бастакыта — агдакатын түгэҕиттэн көҥкүнэтэн таһаарар, дьиҥнээх
ырыа киһи, куолаһа дьүдьэйимтиэтэ суох. Иккиһэ дьүдьэйимтиэ куо-
ластаах, мөлтөх ырыаһыт, ырыата эрэ хаалар. Миитэрэпээн оҕонньор
сүүһүгэр чугаһыар диэри ыллаабыта. Айыы бухатыырын ыллатарыгар,
ытыһын кулгааҕар даҕайан, чонойуоҕунан чонойон, өрө хонос гына
түһэн баран, олус уһуннук дьиэрэтэр идэлээҕэ. Кылгас даба ырбаахыта
көхсүгэр сыстыбакка тэлибирии олороро, хаҥас долбуурга эркиҥҥэ
өйөннөрүллүбүт хобордоох тыаһыыр курдук буолара. Истибит бары
олоҥхоһуттарбыттан саамай уһун, эрчимнээх дьиэрэтиилээхтэрэ кини
этэ. Мин өйдүүрбүнэн, атын үөлээннээхтэриттэн ордук сабырыччы
бухатыырдар айаннарын, абааһы бухатыыра кэлэн иһэр силлиэтин-
холоругун уонна өскө охсуһуу Чыыстай буолбакка барар буоллаҕына,
охсуһуу саҕаланыан иннинээҕи хартыынаны сүрдээн-кэптээн,
сөҕүмэр күүстээх-уохтаах тылларынан ойуулуур этэ. Буолак утарыта
өттүлэригэр уһулута ойуталаан тахсыталаабыт таас очуостар бааллар.
Олор абааһы уонна айыы киһитэ тохтуулларыгар аналлаах тус-туспа
өҥнөөх-дьүһүннээх, ааттаах-суоллаах буолаллара. Айыы бухатыырын

105