Page 113 - Олоҥхо биһигэр

саһарбыт абына-табына баттахтанан, кырдьан-буорайан олорорун
көрөн, уруккутун өйдөөн, аһына, курутуйа санаан ыллым.
Кини 1920 с. 65 сааһыгар өлбүт эһэбинээҕэр аҕа саастаах, хос
эһэбин, эбэбин көрбүт, сири кытта сир буолбуттара быданнаабыт
былыргы дьоннор ханыылара, бүтэһик тобохторо олордоҕо дни. Мин
буоллахпына, өссө олоҥхо эрэйэбин. Солуута суохпуттан кэмсинэ,
сэмэлэнэ сананным. «Дьыл ырыата» диэнтэн быһа тардан ыллаата.
Балачча дьиэрэтэр, тыына син уһун. Халдьаайы Бырдьа Буурсаптар
төрүттэрин 10— 11-с киһи үйэтигэр тиэрдэ уонна Эгий оҕонньор
(Халдьаайы Бырдьалар легендарнай аҥаардаах төрүттэрэ) Чэчир диэн
кыыһа Амма киһитигэр эргэ сүктүүтүгэр «нөрүөн көрсүүлээх» уруу
туһунан легенда аҥаардаах обургу сэһэни кэпсээбитэ. Сэһэҥҥэ ойуут-
тар, удаҕаттар сүрүн миэстэни ылаллар, этнографическай өттүнэн
кэрэхсэбиллээх түгэннэр, билигин санаатахха, элбэх эбиттэр. Олорго
болҕомтону ууруу, эбии ыйытыыларынан иҥэн-тоҥон чуолкайдааһын
мин өттүбүттэн, хомойуох иһин, суох. Ити кинини тиһэх көрүүм этэ.
1953 с. сүүһүн хас да сыл ааһан баран, кылгастык ыалдьан өлбүтэ.
Олоҕун тиһэх сылларыгар оройуон кииниттэн икки көстөөх үрэх,
фермаҕа олорбута. Үлэттэн ордон, бириэмэ булан, биирдэ да тахса
сылдьаахтаабатаҕым. М.А. Попов уһун олоҕу олорбут, киэҥ сирдэри-
нэн сылдьыбыт, ол былаһын тухары олоҥхонон, ырыанан-тойугунан
идэтийэн дьарыктаммыт киһи. Киниггэн былыргы сэһэннэр, легенда-
лар, алгыстар, биир эмэ олоҥхо, ордук «Нэлэмэн Куо», «Хаан Айыы
Дьаргыстай» суруллубакка хаалбыттар, олоҥхону сэҥээрээччилэргэ
эрэ буолакка, саха норуотун революция иннинээҕи культуратын
үөрэтиигэ кырата суох сүтүк.
Н.Д. Бурцев

1.6.16. ЗАБОЛОЦКАЙ ВАСИЛИЙ ПЕТРОВИЧ-
БАЧЫ БАҺЫЛАЙ
Маҥнайгы Байаҕантай нэһилиэгэр, Үчүгэй Тиит диэн сиргэ
олорбут киһи. Олоҥхоһутун, ырыаһытын таһынан уус, кыайыы-
тынан, тутуута түргэнинэн кэпсээҥҥэ киирбит, дьон биһирэбилин
ылбыт киһи. Танда томторугар тутуллубут бастакы ШКМ оскуолатын
дьиэтин маастардаабыта. Хайытар эрбии көстүбэтин саҕана, сыһыы
саҕатыгар үүнэр иккилии харыстаах, оннооҕор да суон тииттэри
сүгэнэн, илиинэн хайыталаан, дьиэлэри муосталыыра. Икки бэрэ-
бинэни суорталаан баран, биирдэрин биирдэригэр ылан, суорбут
өттүлэрин умсары уурдаҕына, устуруустаммыт курдук ыпсаллара үһү.
Куоракка тутуу үлэтигэр сырыттаҕына, оччотооҕу тутуу үөрэхтээхтэрэ
туохха эмэ мунаахсыйан сатаан быһаарбатахтарына ыҥыран маны хай­
дах оҥоруохха сөбүн ойуулаа диэн кумааҕыны, харандааһы туттаран
кэбиһэллэрэ. Киэҥник сылдьыбыт киһи буолан нууччалыы ханнык-

109