Page 110 - Олоҥхо биһигэр

очуоһа орто дойду, кини хамсыыр харамайдарыгар сыһыаннаах тыл-
лартан таҥыллыбыт тэҥнээһиннэрдээх, оттон абааһы уолун киэнэ
адьарай аймахтарыгар, аллараа дойдуга сыһыаннаах уустук, ынырык
хоһуйуулардаах, холооһуннардаах буолара. Бухатыырдар бу очуостарга
тохтоон тиһэх төгүлүн ырыа ыллаһан, саансан баран, үс арсыын ха-
тан тимир үрүттээх чыыстай буолактарын, тоҥ муус ньириһийэрин
курдук тыаһатан, айыы киһитэ иһин түгэҕиттэн итии сирэлгэнинэн
сирилэччи тыыммытынан, най хара былыт курдук, наахара хаан-
нанан, абааһы уола ыйдаҥатааҕы тон' харыйа күлүгүн саҕа суор
хара улуу күтүр, түһүөтэхтээҕи улуу чардаат курдук, амаан-дьамаан
айаҕын иһинээҕи дьэс арбыйа тиистэрин ардьаччы туттубутунан,
утарыта хаамсан иһэллэрэ сүдү хартыына буолан, харахха көстөргө
дылыта. Өссө бухатыырдары өйдөөхтүк этиһиннэртиирэ, сиэри-
куолуну, алгыһы тутуһуннартыыра олоҥхотун астык, дуоспуруннаах
оҥороллоро. Истээччи астыммат, ылыммат түбэлтэтэ киниэхэ суох
буолара. Дөрүн-дөрүн «Ноо!» диэччиттэн ураты, бука бары им-ньим
баран, тыастаах соҕустук тыыммакка да олорон истэллэрэ. Санаата
кэлэн, табыллан олон холоотоҕуна чугастааҕы олоҥхоһуттары бары-
ларын баһыйталыыра. Ол гынан баран мэлдьитин, ханна баҕарар
биир тэҥ үчүгэйдик олоҥхолообот үгэстээҕэ. Олоҥхо тахеардааҕа,
тахсыбаттааҕа, ону кини үчүгэй диэтэххэ үчүгэйэ, куһаҕана диэтэххэ
куһаҕана даҕаны. Куһаҕана диэн, биллэн турар, бу түбэлтэҕэ истээччи
хомойор, олоҥхоһут быһыытынан аатын түһэрэр. Үчүгэйэ диэн, төһө
да үөрэҕэ суоҕун иһин, бэйэтин туһугар искусство киһитэ буоларын,
ол иһин этиэн, саҥарыан баҕаран кэлэр, илбиһирэр-илбиһирбэт
кэмнэрдээҕин туоһулуур. Истээччилэрин астымматаҕына дуу, биитэр
сөбүлэммэтэҕин үрдүнэн олус хаайан, күһэйэн олоҥхолоттохторуна
дуу, маҥайы аатырпыттара дуо? — диэх курдук, мөлтөхтүк олоҥхолоон
кэбиһэр түбэлтэлэрдээҕэ. Санаата кэлбэтэх кэмигэр, аны онтукатыгар
эбии араас дьээбэ, үөннээх тыллары, тэҥнээһиннэри кыбыталаан,
дьону күллэртиир, тиэхэлэнэр идэлээҕэ. Ону сөбүлээбэтин биллэрэн,
ким эмэ тыл быраҕара, бырачыастаһара бэйэтэ туспа сэрэхтээҕэ. Олус
бэргэн, аһара хотуулаах хоруйу сонно тута ылыаххын, бэйэҥ күлүүгэ-
элэккэ барыаххын сөптөөҕө. Кини нэһилиэгин, улууһун дьоннорун,
тус билэрин ааһан, төрүттэрин-уустарын хас эмэ киһи үйэтигэр тиийэ,
туох баар үчүгэйдэри, куһаҕаннары, айыылары-харалары түөрэ билэт-
тиирэ. Киһи дьүһүнүн-бодогун, быһыытын-таһаатын, олус сытыы-
тык, ардыгар аһара кыһыылаахтык, тарбааһыннаахтык тута хоһуйан,
этэн кэбиһэр сүлүһүннээх тыллааҕа, имигэс, булугас өйдөөҕө, төһө да
дьорҕоот дьоннор киниэхэ сэрэхтээтик, туттуна сыһыаннаһалларыгар
күһэйэрэ. Дьону кытта иирсэ, саҥарса сылдьыбатаҕын биир төрүөтэ
онно. Оттон бэйэтэ сытыары-сымнаҕас буолбатах этэ. Тугунан эмэнэн
киирэн биэрбит дьону, ол иһигэр үөлээннээхтэриттэн даҕаны толло,
туттуна барбакка, аҕыйахтыы тылынан хам этитэлээбит, кыбыстыыга
киллэртээбит түбэлтэлэрэ элбэхтэр. Олору манна киллэрбэтим. Са­
наата кэлбэтэҕинэ, мөлтөхтүк олоҥхолуурун биир маннык түбэлтэ

106