Page 111 - Олоҥхо биһигэр

көрдөрөр: 1920-с сыллар саҕана, туора нэһилиэккэ урут сылдьыбатах
ыалыгар хоно тиийбит. Чугастааҕы ыаллар мусталлар. Саҥа тахсан
эрэр эдэр олоҥхоһуттаахтара кэлбит.
Олоҥхону киэһэ эрдэттэн саҕалыыллар. Кырдьаҕас киһини,
Миитэрэппээн оҕонньору, бастаталлар. Тэттик соҕустук олоҥхолоон,
бастакы охсуһуу кэнниттэн оҕонньор уурайар. Атын дьону билбэтим,
эдэр олоҥхоһут чааһа улаханнык мыынар, мөкү олоҥхоһуту дьон сы-
мыйанан арбыыллар эбит дии саныыр. Иккиһинэн кини олоҥхолуур.
Эдэр киһи тыла-өһө хомоҕойо, ырыата чуора (лаҥкынас үтүө куолас-
таах киһи эбитэ үһү) истээччилэргэ улаханнык биһирэтэр. Оҕонньор
уҥа ороҥҥо, түүрэ баайыллыбыт утуйар таҥаһыгар көхсүнэн өйөнөн,
кэтэҕиттэн тардыстан, уот диэки хайыһан, сытыы баҕайытык соҕотох
хараҕынан чолбоодуччу көрөн, иһиллии сыппыт.
Эдэр киһи хас да ырыаны ыллатан, бухатыыр мүччүргэннээх
сырыыларын саҕалаан эрдэҕинэ, эмискэ уурайан, кыккыраччы ак-
каастаан баран, дьиэтигэр тэп гынан хаалар. Оҕонньор барбытын
кэннэ, нөҥүө күнүгэр киһилэриттэн тоҕо ситэри олоҥхолооботуҥ
диэбиттэригэр: ыллыы олорон сытар оронун анныгар, кэтэҕириин
муннуктан суол айаҕынааҕы ороҥҥо тиийэ суор хара киһи чиккэллэн
сытарын көрбүтүм, онтон куттанан уурайбытым диэбит. Манна эдэр
киһи кырдьаҕас олоҥхоһуту табыллыбатах кэмигэр түбэһэн истэн,
мыына, сэнии санаабытьптан хайдах эрэ санаата оонньоон эбэтэр
атын туохтан эрэ табыллыбакка уурайан баран, оччотооҕуга араас
иччини итэҕэйэр, кэнэн, хараҥа дьоҥнго соруйан итинник кэпсээбит
буолуон сөп. Оҕонньор ойуун удьуордааҕа эҥин иһиллэр эбит буо-
луохтаах. Оттон ити сырыыга, туора нэһилиэк ыалыгар да буоллар,
Миитэрэппээн мөлтөхтүк олоҥхолообут быһыылааҕа.
Мин оҕо эрдэхпинэ, кини биһиэхэ хоно кэлиитэ мэлдьитин
үөрүүлээх, оонньуу-көр аргыстаах буолара. Биһиги 1930 сылга диэ-
ри эбэ халдьаайытыгар (Мүрү диир оннугар эбэ туттуллара) убайым
Олоҥхоһут Көстөкүүннээҕи кытта мэлдьитин бииргэ олорорбут.
Кинилэр бэһиэлэр, биһиги төрдүөбүт, өссө хас да кэргэннээх дьу-
каахтаах буоларбыт. Дьиэбит сыһыары хотонноох, сытыары балаҕан.
Хайа дьылын чопчу өйдөөбөппүн, арай кыһыҥҥы биир киэһэ уба­
йым дьиэ таһыгар тугу эрэ үлэлии сылдьан, олоҥхолоон эрэр курдук
этэн субуруппутунан ааны тэлэйэ баттаата: Улуу Бэдэрдээх удьуора,
тойон убайым, халҕаммын хайа суордум, аан алаһабын айхаллаабы-
тынан атыллаа диирин кытта, хоноһо эмиэ үөрэ-дьүөрэ тылларынан
ыһыахтаммытынан, үөмэс-аамас үктэнитэлээн киирэн кэллэ. Эгий
оҕонньор, Алампа, Чэчир кыыс ахтылыннылар, бэрт ыраахтан түөһэн,
хардары дорооболосто быһыылааҕа. Мочохоос ойуун уола, аатырбыт
Олоҥхоһут Миитэрэппээн оҕонньор илэ бэйэтинэн хоно кэлбит эбит.
Соһуйуу, өмүрүү, үөрүү-көтүү. Сотору ыкса, тэйиччи да ыаллартан
дьоннор кэлитэлээтилэр. Мүрү халдьаайытыгар буруолааҕынан уон-
ча балаҕаҥҥа дьукаахтаһан эҥин балачча ыал кыстыыра. Дьэ, ити
киэһэ Миитэрэппээн оҕонньор бэркэ көгөҕүллэн, санаата кэлэн,

107