Page 108 - Олоҥхо биһигэр

Бэдэрдээх уонна Сарыыкап диэн, кэнникитэ аттыын көмүллүбүт
удаҕаттар үөскэтэлии сылдьыбыттар. Олор да тустарынан араас леген-
далары кэпсиирэ. Бэйэтэ ойуумсуйуохтааҕар ойууҥҥа кутуруксуттаа-
батах да киһи. Бороҕон улууһун былыргы кулубата Васильев Степан
Иннокентьевич — Кылыкынай Мүрү уутун көһөрөргө сорунуутугар
биир киһи кыраабыта үһү. Ол кырыыһы үтүктэн иһитиннэрээри гы-
нарын, дьон тулуйан истибэккэ тохтотон кэбиһэллэрэ дэһэллэрэ.
Ити курдук, норуот былыргытын дэгиттэр билэр ытык
кырдьаҕастан биир эмэ фольклорист, историк туту да суруйан
ылбатаҕа хомолтолоох. Билбитин-көрбүтүн бары олоҥхолорун,
алгыстарын-силиктэрин, сэһэннэрин, легендаларын маҥхайа са-
таан баран саһарбыт баттахтаах төбөтүн иһигэр чөмүччү илдьэ
барбыт кырдьаҕас кини. 1936 сыллаахха Мүрү Чараҥар буолбут
ыһыахха П.А. Ойуунускай атын олоҥхоһуттарын кытта кини эмиэ
ыҥырбытын «аны кэлэн оннук улуу киһиэхэ олоҥхо олоҥхолуох
бодолоох киһибин дуо диэн, кыккыраччы аккаастанан кэбиспит. То-
лору олоҥхолооботор да, олоҥхоһуттары кытта киирэн сылдьыһара,
быһа тардан кыратык кэпсиирэ, биир эмэ ырыаны ыллыыра, туту
эмэ сэһэргээн иһитиннэрэрэ да наадатын туһунан оччоттооҕу са-
лайааччылар быһааран өйдөппөтөхтөр, үрдүттэн, киирэн олоҥхолуоҥ
үһү диэн буолбут быһыылаах. Сааһын тухары дьоҥҥо биһирэммит,
ытыктабылга сылдьыбыт киһи олоҥхото, тыла-өһө хаалан, санаата
түһэн «өрөөбүт өтөн, кэрээбиг кэҕэ» буолан сылдьар кэмэ түбэспит
эбит. Сатаабат-кыайбат эрээри олоҥхолообута буоларын букатын
сөбүлээбэт, кытаанах, туруору майгылаах-сигилилээх, бэйэтэ туспа
үгэстээх-куолулаах кырдьаҕас этэ.
Кини сааһыгар ойох ылбатах, дьиэ-уот тэриммэтэх, этиллиби-
тин курдук, эдэригэр киэҥ сирдэринэн тэлэһийэ сылдьан баран,
революция эрэ иннигэр төрөөбүт нэһилиэгэр эргиллибит. Ол кэлэн
да баран, 1930-с сыллар саҕана колхозка киириэр диэри биир сиргэ
таба олорбокко, нэһилиэктэри кэрийэн олоҥхолуур, остуоруйалыыр
идэтин тохтоппотоҕо.
Бас билэр биир аттааҕа, онтон ураты сүөһүтэ суоҕа. Дьукаахтаһар
ыалытар кыһын устата аҕыйахга эргиллэн ааһара. Сьщцьарын былаһын
тухары мэлдьи олоҥхолуур, остуоруйалыыр буолан, олус элбэҕи билэр,
этэр тылын илбиһин илэ-чахчы этигэр-хааныгар иҥэриммит киһи.
Олоҥхолууругар, ыллыырыгар эрэ буолбакка, көннөрү кэпсэтиитигэр
даҕаны үөрэ-дьүөрэ тыллары, тэҥнээһиннэри, уустук метафора-
лары үгүстүк туттара, ханан эмэнэн кыбыппыта, киллэрбитэ баар
буолара. Ону соруйан да оҥорботор, тылы уустаан-ураннаан тутта
үөрэммитинэн, тэҥнээн, холоон өйдөөһүн ходуһата буоларыттан
тахсара. Киниэхэ көннөрү киэҥ алаас буолбат «күннүк усталаах, көс
туоралаах» эбэ, «ортотуттан күн ойор улуу сыһыыта», көннөрү үрүйэ
буолбат, «икки өртүнэн сабаҕа хара ыарҕанан саба үүммүт хараҥа
түҥкэтэх үрүйэ», сылдьыбыт ыалларын ааннара көннөрү аһыллыбат,
«чэҥ муус хам ытырбыт халҕаннарын элээмэтэ, дьаакырбыт кырдьаҕас

104