Page 19 - Олоҥхо биһигэр

таһаартарбыттара. Сэрии иннинэ биллэриллибит конкурска биһиги
улуустан уонча олоҥхо суруллан Тыл, литература уонна история ин-
ститутугар түһэриллибитэ.
. 20-с үйорэ о д л ҥ х о н у саҥа ньыманан — спектакль быһыытынан
туруоран дьоҥҥо-норуокка тириэрдэн барбыттара. Аан бастакы саха-
лыы тьшынан туруоруллубут спектаклынан П.Охлопков-Наара Суох
«Бэрт киһи Бэриэт Бэргэн» олоҥхото буолар. 1906 с. Дьокуускайга
бу спектакль бирикээсчиттэр кулууптарыгар көрдөрүллүбүтэ. Манна
И.Кулаковскай, М.й о во ва уонна П.Охлопков-Наара Суох кытты-
быттара биллэр. 30-с сс. Саха театрын сценатыгар П.А.Ойуунускай
«ТуйаарыШ Куо», «Ньургун Боотур» олоҥхолоро ситиһиилээхтик ту-
руоруллубуттара. 1957 с. Москваҕа «Ньургун Боотур» саха литература-
тын уонна искусствотын декадатыгар көрдөрүллэн киэҥ биһирэбили
ылбыта. Саҥа үйэҕэ үклэнэн баран А.С.Борисов театрга саҥа көрүҥ
быһыытынан олоҥхо театрын тэрийэр кэскиллээх соругу туруорунан
үлэлии сылдьар. Кини туруорбут «Кыыс Дэбилийэ» олоҥхото 2002 с.
Россия театральнай кириитиктэрин уонна суруналыыстарын номи-
нацияларыгар «Кыһыл көмүс мааска» Национальнай театральнай
бириэмийэни ылбыта.
Анал үөрэхтээх фольклористар, тыл үөрэхтээхтэрэ, историк-
тар саха олоҥхотун, фольклорун хомуйа, үөрэтэ, улуустарынан
экспедицияларга сылдьыбыттара. Биһиги улууспутугар Г.У.Эргис,
А.И.Новгородова, Н.В.Емельянов, Н.И.Ермолаев, П.Н.Дмитриев кур-
дук учуонайдар сылдьан олоҥхоһуттар, тойуксуттар тустарынан маты-
рыйаал хомуйбуттара, олоҥхо сюжеттарын суруйбуттара. Биһиги биир
дойдулаахпыт И.В.Пухов олоҥхону эпической айымньы быһыытынан
үөрэтиигэ олоҕун бүтүннүүтүн анаабыта. Кини учуонай-фольклорист
быһыытынан саха олоҥхотугар олус кичэллээхтик сыһыаннаһан
ырыппыта, чинчийбитэ. Биир дойдулаахтарын Д.М.Говоров «Мүлдьү
Бөҕөтүн», Р.П.Алексеев «Алаатыыр Ала Туйгунун» дириҥник хору-
тан үөрэппитэ, олоҥхолор идеяларын уонна уобарастарын киэҥник,
дириҥник арыйбыта уонна үрдүктүк сыаналаабыта.
Саха бастакы үөрэхтээҕэ А.Я.Уваровскай өссө 1848 с. «Ахтыылар»
диэн айымньытыгар «Эрэйдээх Буруйдаах Эр Соҕотох» олоҥхону
кылгас варианынан киллэрбитэ. Бу олоҥхо кэнники немец тылынан
тылбаастаммыта. 1975 с. В.В.Державин «Дьулуруйар Ньургун Боо­
тур» олоҥхону нууччалыы тылбаастаабыта. Филологическай наука
кандидата Ю .И.Васильев-Дьаргыстай тыл үөрэхтээҕэ Фатих Кириш-
чиоглуну кытта «Эр Соҕотох» олоҥхону турок тьыынан тьшбаастаа-
быттара. Япония учуонайа Ямасита Мунэхиса олоҥхону дьоппуоннуу
тылбаастаары саха тылын үөрэппитэ уонна бу уустук, үйэлээх суолу
тутуһан үлэлии сылдьар. Биллиилээх хомусчут П.Оготоев аҕатын
«Эһэ хара аттаах Элэс Боотур» олоҥхотун нууччалыы, французстуу
тылларынан бэчээттэттэ. Д.М.Говоров «Мүлдьү Бөҕө» олоҥхотун
филологическай наука кандидата, доцент Е.С.Сидоров нууччалыы
тылбаастаан таһаартарда.

15