Page 82 - Олоҥхо биһигэр

тыгар охтуор диэри уһанар идэтин тохтоппотоҕо, күүһэ кыайарынан
барытын үлэлии, кыһана-мүһэнэ сылдьыбыта.
Бэйэтэ кэпсээбитинэн, эдэригэр уонтан тахса олоҥхону толороро
үһү. Ааттара манныкгар: «Халыан хара аттаах Хардааччы Бөҕө» (аҕатын
олоҥхото), «Тустуулаах Дьура Бөҕө», « Көҕүлүмтүө-дьаҕылымтыа ат­
таах Айаҕастай-Тураҕастай Бэргэн» (II Өспөх нэһилиэгэ Бөхсүлүйэ
уола Бөчөх Баһылайтан истибитэ үһү), «Хайҕамсык Хара Хаан, Хабыр
баай эмээхсин», «Байдам сиэр аттаах Баабый Баатыр», «Сарахана
Күүркэнньик», «Алаатыыр Ала Туйгун» (Н.Петуховтан-Дьаралыктаах
Наһаартан истибит олоҥхолоро), «Арҕаһыгар арыы мастаах, аҥаалык
улардаах, моонньугар боруулаах күөллээх, мороду кустаах, бурҕаат
буулуур аттаах Буура Дохсун» (В.П. Заболоцкай-Бачы Баһылай киэнэ)
уо.д.а. Итилэртэн сүүмэрдээн, олоҕун тиһэх сылларыгар сыралаахтык
үлэлэһэн «Алаатыыр Ала Туйгуну» — 52000 строкалаах, үс үйэлээх
баараҕай олоҥхону кыыһыгар Алсулина Романовнаҕа этэн биэрэн
суруйтаран, олоҥхону бүтэрэн, Тыл, литература институтугар туттар-
быта. Бу кырдьаҕас олоҥхоһут төрөөбүт норуотугар миҥэлээх бэлэҕэ,
кэнэҕэски ыччаттарга кэриэһэ, аман өһө диэн сыаналыахха сөп.
Арамаан олоҥхотун суруйтаран бүтэрдэҕин утаа миэхэ аахтарбыта.
Оттон суруйтарар кэмигэр, ол иннинэ даҕаны хардарыта сылдьыһар,
олоҥхоһуттар уонна олоҥхо туһунан кэпсэтэр этибит. «Ала Туйгун»
өтөрүнэн бэчээттэнэрэ күүтүллүбэт.
Алексеев Р.П. «Алаатыыр Ала Туйгуна» — баай ис хоһоонноох,
балысхан фантазиялаах баараҕай олоҥхо, дэлэҕэ даҕаны, «аҕыс айыы
алгыстаах олоҥхо» дэммэтэх. Кинини туспа кинигэнэн бэчээт-
тээн таһаарар буоллар, олоҥхону сэҥээрээччилэргэ эрэ буолбакка,
бары ааҕааччыларга, төрөөбүт тылларын таптааччыларга миҥэлээх
кэрэ бэлэх буолуо этэ. Бу олоҥхо бастаан кэпсээбит кырдьаҕас
олоҥхоһуттарым киэннэриттэн уратылардаах. Туох-ханнык иннинэ
киниэхэ алыптаах, дьиктилээх остуоруйаларга тоҕоостоох матыыптар,
түбэлтэлэр биллэ-көстө хойуннарыллыбыттар: Ала Моҕустар, Төбөтө
суох сүүнэ улахан дьоннор. Аҥардам бухатыыр (киһи аҥаара киһи,
атын аҥаара туспа сиргэ бухатыыр буолан сылдьар), күөлү биирдэ
омурдар, көлүйэ буолан кубулунар, отон буолан үүнэр абааһылар,
оҕону сымыыкка хаайыы уо.д.а. итиниэхэ холобур буолуохтарын
сөп.
Ала Туйгун уонна Ардьамаан Дьардьамаан күүстэрин аҥардыы-
тын көҕүрэтиини, ону сылгыга, ынахха, табаҕа, тайахха үллэрэн
иҥэриини, кэлэр өттүгэр орто дойдуга улахан күүһү айбакка, ол он-
нугар улахан өйү, үтүө сүрэҕи, эйэҕэс майгыны айарга быһаарыныы
олоҥхо традициятын байытыы, саҥа сонун идеялары киллэрии курдук
өйдүөххэ сөп. Сонуннук иһиллэр матыыптар ити да кэннэ бааллар.
Олору ырытар соругу мин туруоруммаппын.
Бу олоҥхоһуттары таһынан сурахтарын эрэ истибит, сорохторун
дьүһүннэрин да көрбөтөх олоҥхоһуттарым бааллара: Курбуһахха
А.А. Пестряков-Мандыс уола, Суоттута Охлопков П.А.-Наара Суох,

78