Page 151 - Былыр этэ диэххэ

лааннанна. Охто сытар сылбах талах кэтэҕин чээрчэйэн бэйэтэ бэ-
лэм дьэһээркэ оҥоһунна. Таба тэллэҕи быраҕынан оннун булунна.
Тоһуурдьуттарбыт ааттаах табахсыттар этэ да бүгүн күҥҥэ, «бы-
лаас уларыйан», соруйан өһөскө туттуналларыгар тиийэллэр. Үүрээч-
чилэр, икки буран, тыаһы биэрбэт гына баламаттык үлтү барчалатан
киирдилэр. Гааскын бырахтыҥ эрэ талахха кыбыттан хаалыаххын
сөп. Талах иһигэр сылдьа үөрэхтээх дьон муҥур көтүтүүнэн ахсым
соҕустук үүрэн кэлбиттэр. Аталааһаптара хараҕа быччайыар диэри
куттаммыта ааспакка, сирэйин хаарын да тэбэммэккэ салҕаластаабыт
илиитинэн табахтыы олорорун булаллар. Тайах кэлэн сир уларыйбыт
киһини бүрүммүтүнэн үрдүгэр түспүт. Тоһуурдьут кутталыттан сыл-
баҕы кырыытынан ааспыт тайахтан аһаттарбыкка холунан, сылбах
хаарыгар умсан тыыннаах хаалбыт. Ааһан эрэр тайаҕы хаары бүрүм-
мүтүнэн турбут киһи хантан көрөн ытыай — ыппатах. Охтубакка
ойон туран «быраап маас» ойоҕоско анньан туран ытыахха сөп гына
утары кэлбитин, «улуу киһи» уолуйан ыппатах.
Иккис киһилэригэр тиийбиттэрэ — миигинэн ааспат сиригэр
си-дьүгээр хаалларымаары олортулар диэн өйдөөҕүмсүйэн, сонун
уолугун иһинэн үрэ табахтыы олордоҕуна табах кыыма хоонньугар
түһэн, умайан тахсаары мучумааннана турдаҕына тайаҕа бу кэлэн
ааспыт. Отучча хаамыылаах сиринэн ааспыт булду анараа халыҥ
талахха түһүөр диэри ойоҕолуу хаста да ытыахха сөбө. Саатын
сыарҕаҕа өйөннөрөн, сонун нэлэкэйдэнэн, табах кыымын тэбэнэн
дьиэрэҥкэйдии турар киһи тайах ааспытыгар «һуу» эрэ диэн хаал-
быт. Дьэ ол курдук бааттаах дьону кытта сылдьан тайах бултаан
турабыт диэн солун астаах кэпсээнинэн бөһүөлэк дьонун миин-
ниэх санаалаахтара бэйэ-бэйэлэрин сиилэһэ, кэпсэнэ сылдьан
күлүүгэ барбыттара. Уус тыллаах дьон кэпсээннэрэ минньигэһэ
сүрэ, тоҥ атах этинэн тамныырдааҕар Баай Байанайдара харахта-
рыгар көрдөрөн дьоллообута уостан түспэт кэһиэхтээх кэпсээҥҥэ
таҥыллан сурукка киирбитэ да үчүгэй. Тайах аҕыйаабытын кэннэ
истэргэ, кырдьык да, кэрэ кэпсээн эбиккин. Аны ол сир хаарын
биир тыҥырахтаах тэһэ үктээбэт, кырдьаҕас суор халаахтаан аас-
пат, булда-аһа баранан иччитэхсийэн, иһийэн тураахтыыр.
Алҕаһы оҥорбуттарын тутатына өйдөөн, сиэдэрэйдээн дьоҥҥо
кэпсээбиттэрин төһөлөөх тупсарыахтарын барахсаттарым иккиэн бу
орто дойдуга суохтар. Араас дьээбэ кэпсээннэриттэн иҥэриммип-
пин ааҕааччыларбыныын үллэстэрбиттэн Байанайбар махтанабын.
149