Page 104 - Агабыт туьунан иьирэх тылынан

буолар. Ол да иһин буолуо былыр үрэхтэрэ, алаастара сорох
киһитэ-сүөһүтэ суох иччитэх турбуттара үһү. Ол эрээри саха-
лар ахсаан өттүнэн сыыйа элбээн таах сытар үрэхтэрин, ала-
астарын, сэтиэнэхтэрин, араас мастарын уматан, уоттаан от-
тонор ходуһаларын уонна кыстыктарын бытаан да буоллар
сыыйа кэҥэтэн испиттэр. Киһитэ суох үрэх бастарыгар ыаллар
сыыйа баар буолан испиттэрэ үһү.

Олоҥхо

13-14 үйэлэргэ диэри сир климата олус ичигэс этэ диэн
үөрэххэ этиллэр.
Дьэ ити кэмҥэ сахалар Орто Азия диэкиттэн Байкал таһы-
гар кэлбиттэрэ буолуо.
Ити ичигэс климат саҕана уу-хаар, ардах-самыыр аҕыйах
буолан, үөн-көйүүр аҕыйах, от-мас үүнүүтэ иинэҕэс буолуон
сөп. Сайына уһун буолан от-мас эргис кэриэтэ күөх туруон сөп.
Итинник тэҥ климакка ыарыы да аҕыйах буолуон сөп.
Ити кэмҥэ олоҥхо үөскээбит буолуон сөп. Ол иһин киниэхэ
кыһына суох сайын, эргиччи үүт-ас, көтөр ханна да барбат,
дьаҥ-дьаһах аҕыйах кэмэ көстөр. Ити кэмҥэ киһи аҕыйах
буолан уйаара-кэйээрэ биллибэт сирдэргэ биир эрэ бухатыыр
олороро ойууланар.
Олоҥхо үөскээбит кэминэн гуннар былыргы государство-
ларын кэмэ буолар. Ол иһин Байкал күөлтэн Араат күөлгэ (да-
лайга) диэри сир-дойду ойууланар.
Итинник киэҥ сири баһылаан олорор соҕотох бухатыыр бу
былыргы гуннар государстволарын баһылыга буолуон сөп.
Бүрээт сэһэнэ улигер уонна бүрээт олоҥхото онтхо, ону
тэҥэ монгол сэһэннэрэ саха олоҥхотун кытта биир ис хоһоон-
нооҕо. Бу бэрт былыр бу эпостар тюрдартан монголларга эбэ-
тэр монголлартан тюрдарга киирбит сюжеттар буолуохтарын
сөп.
Саха омук төрүт былыргыттан хоту олохтооҕун кини тыла
атын тюрдар тылларыттан улахан уратылааҕа да көрдөрө.
Саха олоҥхото ойуулуур сиринэн икки сир: Алтай сирэ,
Байкал таһа буолаллар. Онон саха икки туспа сүрүн биистээҕэ
туоһуланар. Саха олоҥхотугар элбэх монгол тыла, дьон аата
бааллар. Онон саха олоҥхото сорҕото монгольскай буолар.
Сахалар Лена баһыгар ханна эрэ тымныы сиргэ уһуннук
олорон сүөһү иитиитигэр, дьиэ-уот тутуутугар, оттооһуҥҥа
102