Page 91 - Агабыт туьунан иьирэх тылынан

Саха олоҥхотугар дьон уонна бухатыыр таҥаһа-саба сыл-
гы, ынах, саһыл, киис, тайах уонна да атын кыыллар тириилэрэ
буолар. Кинилэр сирдэрэ-дойдулара кыһыннааҕа, сайыннааҕа
биллэр. Сүөһүлэрэ сылгы, ынах буолар. Кыһын сүөһүнү аһатар-
га анаан оту оттууллара көстөр. Кыһын сүөһүнү уулатарга ойбон
тэһэллэрэ, анньыылаахтара, сүүрдээхтэрэ көстөр. Олорор дьиэ-
лэрэ саха балаҕана буолара биллэр. Кулут, чаҕар диэн ааттанар
үлэһит дьонноохторо биллэр уонна атын да туттан-хаптан оло-
руулара 17-с үйэтээҕи сахалар киэннэрин курдук.
Онон сахалар Байкал хоту өттүттэн кэлбиттэрэ чуолкай.
Саха тыла Прибайкальеҕа уонна Байкал хоту өттүгэр үөскээбит
тыл буолар. Орто Ленаҕа кэлиигэ тымныыга үөрүйэх, олоҥхоҕо
этиллэрин курдук таҥастаах, тымныы сиргэ сүөһү иитэргэ ньы-
малардаах эрэ норуот манна кэлэр кыахтаах. Саха тыла Байкал
таһынааҕы тыл буолара олоҥхо тылыттан, онно этиллэр сирдэр
ааттарыттан, билиҥҥи саха тылыгар баар тыллар Байкал таһы-
гар баар сирдэрэ билигин баалларыттан биллэр. Ол эрээри са-
халыы тыллаах биискэ Саян, Алтай, орто Азия диэкиттэн кэлбит
биис буккуспута көстөр: ынах, сылгы, олоҥхо, сир ааттара. Са-
халар Саха сиригэр X, XII, XIV, V үйэлэргэ кэлбит буолуохтарын
сөп.

Куйукта ойуун
Былыр Дүпсүҥҥэ, билиҥҥи Дүөндү дэриэбинэтин ба-
лыыһатын аттыгар, балыыһа илин өттүнэн Куйукта ойуун
диэн бүтүн Дүпсүҥҥэ аатырбыт улахан ойуун олорбута эбитэ
үһү. Бу ойуун биир биллэр-көстөр идэтинэн көрүүлэнэр идэ-
лээх эбит. Кини көрүүлэнэн эһиилгини, уонунан да сыллары
сыыспакка курдары таба этэрэ эбитэ үһү.
Кини биир ураты көрүүлэниитинэн маннык буолара үһү.
Кини сайыҥҥы дьайҕа былыттаах кэмнэргэ олорор сирин хоту
диэки өттүнэн үөһэ устар былыкка көтөн күпсүйэн тахсан, ол
былыкка олоро түһэн ол-бу диэки хайыһан одуулаан, иһил-
лээн көрөрө үһү. Онуоха кини арай бэйэтин олорор сирин-буо-
рун сирин анныгар аллара Дүөндүм халдьаайытын анныгар
аллара сир түгэҕэр сүрдээх сүүнэ тыас ньиргийэн, ньириһи-
йэн иһиллэрэ үһү. Онуоха Дүөндү абааһылара бары икки илии-
лэрин иннилэрин диэки ууннары уунан баран тарбахтарын
барытын сараппытынан хоту Аллан диэки бокуойа суох сүүрэн

89